Het korte antwoord
Vaginisme is een reflex: de spieren rond de vagina spannen zich vanzelf aan zodra er iets naar binnen moet, ook als u dat zelf graag wilt. Een penis, een vinger, een tampon of de spreider bij een uitstrijkje lukt dan niet of nauwelijks, en lukt het een stukje, dan kan het pijn doen. Ongeveer 3 tot 5 op de 100 vrouwen in Nederland heeft er regelmatig last van. Met hulp lukt seks met penetratie bij de meeste vrouwen alsnog.
U wilt het wel, maar uw lichaam doet de deur op slot.
Een penis, een tampon of zelfs een vinger: het lukt niet, of alleen met pijn. Dat heet vaginisme. Het kan er altijd al zijn geweest, maar het kan ook ontstaan na jaren waarin vrijen gewoon ging.
Veel vrouwen schamen zich ervoor en houden het liever voor zich. Het is geen kwestie van niet willen: het is een reflex. En met hulp lukt het de meeste vrouwen om die stap voor stap te doorbreken.
Wat is vaginisme?
Bij vaginisme spannen de spieren rond de vagina zich aan zodra er iets naar binnen moet. Dat gebeurt vanzelf. U doet het niet bewust, en u kunt het ook niet met wilskracht tegenhouden: het is een reflex, zoals uw ogen dichtgaan als er iets op u afkomt.
Het gaat om aanhoudende problemen om een penis, een vinger, een spreider (speculum) of iets anders in de vagina te brengen, terwijl de vrouw dat zelf graag zou willen. Soms is zelfs zoiets kleins als een wattenstaafje al te veel. Lukt een klein stukje wel, dan kan dat pijn doen, omdat de spieren gespannen blijven. En er zijn ook vrouwen die het alleen hebben bij een lichamelijk onderzoek, en niet bij het vrijen.
Vaginisme heeft twee vormen. Bij primair vaginisme is het er altijd al geweest, vanaf de allereerste keer vrijen; soms valt het al op bij de eerste tampon. Bij secundair vaginisme ging het eerst wel, en is het later ontstaan, soms na jaren zonder klachten. Dat verschil doet ertoe, want de aanpak is anders.
Vaginisme is geen zeldzaamheid. Ongeveer 3 tot 5 op de 100 vrouwen in Nederland heeft er regelmatig last van (bron), en ongeveer 6 op de 100 heeft het wel eens. Op een verjaardag met twintig vrouwen zit er dus gemiddeld een bij die er wel eens last van heeft. U ziet het alleen niet aan haar.
Lang niet iedereen met seksuele klachten gaat daarmee naar de huisarts. Toch hoeft u zich daar niet te schamen: een huisarts is gewend om over seks te praten en vindt dat heel normaal.
Vaginisme en pijn bij het vrijen kunnen elkaar in de hand werken. Wie bij pijn toch doorgaat met seks waarbij er iets naar binnen gaat, kan vaginisme krijgen. En wie ondanks vaginisme toch de penis in de vagina probeert, kan daar pijn van krijgen.
Waar het een ophoudt en het ander begint, is dan ook vaak moeilijk te zeggen, een echt kip-en-eiverhaal. Onder meer daarom staan ze in de DSM-5, het handboek van psychiaters, samen onder een naam: genitopelviene pijn- of penetratiestoornis. U hoeft het niet te onthouden. Dyspareunie is gewoon het artsenwoord voor pijn bij het vrijen; daarover leest u meer in dyspareunie: pijn bij het vrijen.
Symptomen: hoe herkent u vaginisme?
Het duidelijkste symptoom van vaginisme merkt u zodra er iets naar binnen moet:
Hoe sterk het is, verschilt. Bij de ene vrouw lukt er helemaal niets, bij de andere wel een klein stukje. Sommige vrouwen hebben het hun hele leven, anderen alleen een tijd of alleen bij een bepaalde partner. En vaginisme zegt niets over uw zin. Veel vrouwen met vaginisme vrijen met plezier zonder penetratie, en krijgen daarbij gewoon een orgasme.
Gaat er toch iets naar binnen, dan voelt de pijn bij de ingang meestal branderig. Rugklachten, buikklachten of gespannen schouders worden soms ook als symptoom genoemd, maar in de beschrijving van de huisartsen staan ze niet. Wel kan een bekkenbodem die niet goed werkt pijn geven in de onderbuik, de onderrug of het bekken.
Jeuk, andere afscheiding of wondjes horen niet bij vaginisme. Die kunnen wijzen op iets anders, zoals een vaginale infectie of een huidprobleem als lichen sclerosus. En ook dat kan de spieren laten aanspannen.
Vaginisme of iets anders?
Niet elke pijn bij het vrijen is vaginisme, en soms speelt er meer tegelijk. Het overzicht hieronder is geen diagnose, wel een eerste wegwijzer. Uitzoeken wat het is, doet de huisarts.
| Wat u merkt | Wat het kan zijn | Meer lezen |
|---|---|---|
| Iets naar binnen lukt niet of nauwelijks, ook als u het graag wilt | vaginisme: de spieren rond de vagina spannen zich vanzelf aan | verder op deze pagina |
| Naar binnen lukt wel, maar het doet pijn bij de ingang, meestal branderig | pijn bij de ingang, bijvoorbeeld door te weinig opwinding; houdt het langer dan drie maanden aan zonder oorzaak, dan heet het meestal vulvodynie | dyspareunie, vulvodynie |
| Pijn diep in de buik bij het stoten | diepe pijn, soms door endometriose of vleesbomen | pijn bij het vrijen |
| Jeuk, branden, andere afscheiding of wondjes | een infectie of huidprobleem, zoals een schimmel, een soa of lichen sclerosus | pijn door een infectie, pijn in de vagina, lichen sclerosus |
| Droog en schrijnend, in of na de overgang | een dunnere vaginawand door minder oestrogeen, waardoor u later vochtig wordt | overgang en seks |
Het ene kan ook het andere oproepen. Wie een tijd pijn had door een schimmel, stapt de volgende keer misschien al met de billen tegen elkaar het bed in. En dan doet die angst de rest: de spieren spannen aan. Een overzicht van alle soorten pijn bij het vrijen staat in pijn bij het vrijen: een veelvoorkomende klacht.
Waar komt vaginisme vandaan?
Vaginisme heeft niet één vaste oorzaak. Vaak zit er angst achter, soms een lichamelijke aanleiding, en soms allebei. De gedachte dat het altijd 'tussen de oren' zit, is te eenvoudig: ook een ontsteking, een schimmel of een wondje kan de reactie in gang zetten.
De pijn-angstcirkel. Heeft u een keer pijn gehad bij het vrijen, dan kunt u bang worden voor de volgende keer. Misschien denkt u er bij een nieuwe vrijpartij onbewust weer aan terug. Door die angst spannen de spieren van de bekkenbodem zich aan, zonder dat u het wilt.
U wordt moeilijker opgewonden en minder snel vochtig. Vrijt u toch, dan doet het meestal weer pijn. En zo draait de cirkel door: met elke pijnlijke keer groeien de angst en de spanning. Doorgaan terwijl het pijn doet, houdt hem in stand.
Angst en eerdere ervaringen. Die angst kan over pijn gaan, maar ook over een zwangerschap, een soa of het verliezen van de controle. Een eerdere pijnlijke keer telt mee, net als een vervelend inwendig onderzoek. En dan is er nog wat u van huis uit meekreeg, zoals 'seks is vies' of 'seks is zondig'. Zulke zinnetjes kunnen lang blijven hangen.
Ook schuldgevoel tegenover uw partner kan meespelen, bijvoorbeeld als hij of zij vaker wil vrijen dan u. Of u durft niet te zeggen dat u geen zin heeft.
Soms ligt er iets zwaarders onder, zoals dwang, seksueel misbruik of emotionele mishandeling. Vrouwen met vaginisme hebben dat vaker meegemaakt dan vrouwen zonder vaginisme. Is dat bij u zo, dan hoort daar eigen, gespecialiseerde hulp bij. Lees ook seksueel trauma verwerken.
Lichamelijke aanleidingen. Ook het lichaam kan de reactie in gang zetten. Een ontsteking, een schimmel, een bacteriële infectie, een soa of een wondje bij de ingang kan pijn doen, en uit angst voor die pijn kunnen de spieren gaan aanspannen.
Littekens of hechtingen kunnen ook pijn geven, en problemen met de bekkenbodem kunnen ontstaan na een bevalling. Daarom is de huisarts de eerste stap: die kijkt of er zo'n oorzaak is. Meer daarover leest u in pijn bij het vrijen door een vaginale infectie.
Vaginisme na jaren zonder klachten
Vaginisme kan ook later in het leven beginnen, na jaren waarin vrijen gewoon ging. Dat heet secundair vaginisme. Een bekende route loopt via pijn: wie een tijd pijn heeft bij het vrijen en toch doorgaat, kan daarna vaginistisch gaan reageren.
In en na de overgang maakt het lichaam minder oestrogeen. De huid in de vagina wordt dunner, en het duurt langer voordat u vochtig bent. Gaat er iets naar binnen voordat het zover is, dan kan dat pijn doen. Gebeurt dat vaker, dan kan de pijn-angstcirkel ook op deze leeftijd op gang komen.
Gelukkig kunt u in en na de overgang net zo opgewonden en vochtig worden als daarvoor; het duurt vaak alleen langer. Gun uzelf die tijd. Een lang voorspel was altijd al lekker, nu is het ook nog handig. Is de huid dun en schraal, vraag de huisarts dan naar een vaginale gel of crème, met of zonder hormoon.
Blijft u droog terwijl u wel opgewonden bent, gebruik dan een glijmiddel op water- of siliconenbasis. Bij condooms kiest u waterbasis: glijmiddel op siliconen- of oliebasis kan latex beschadigen, en vaseline of een andere zalf kan condooms minder betrouwbaar maken. Ook bij pelottes en speeltjes van siliconen is waterbasis de veiligste keuze, want siliconenglijmiddel tast siliconen aan.
Een operatie of een behandeling voor kanker kan het vrijen ook pijnlijk maken, door littekens, een droge vagina of een gespannen bekkenbodem. Dan kan dezelfde cirkel op gang komen. Meer over vrijen in deze levensfase leest u in overgang en seks.
Wat gebeurt er bij de huisarts?
Bij vaginisme is de allereerste stap een afspraak bij de huisarts. Misschien ziet u daar als een berg tegenop, juist omdat u bang bent voor een onderzoek. Weet dan dat er niets hoeft wat u niet wilt.
Het gesprek. De huisarts vraagt wat er gebeurt als er iets naar binnen moet, en of het altijd zo is geweest of later is begonnen. Is het er altijd, of alleen in bepaalde situaties? Ook pijn, uw zin, uw relatie en eerdere ervaringen komen ter sprake. Zo kan de huisarts inschatten of het om vaginisme gaat of om iets anders.
Het onderzoek, alleen als u dat wilt. Bij klachten aan de ingang van de vagina kijkt de huisarts aan de buitenkant; een spreider is daarvoor niet nodig. Meekijken met een spiegel mag, en stoppen kan altijd.
Soms raakt de huisarts de huid op een paar plekken aan met een wattenstaafje, zodat u kunt zeggen waar het pijn doet. Daarna vraagt hij of zij of een vinger in de vagina mag, om de spieren te voelen. U mag nee zeggen, ook halverwege.
Heeft u liever een vrouwelijke arts, vraag daar dan om als u de afspraak maakt. Wat een onderzoek zwaar kan maken, is de verwachting van pijn, schaamte of het gevoel de controle kwijt te raken. Het kan helpen om vooraf te horen wat er gaat gebeuren, en om zelf het tempo te bepalen.
Voorbereiden. Schrijf vooraf op wat u wilt vertellen en vragen; met een briefje in de hand vergeet u minder als de zenuwen opspelen. Daar bestaat een handige checklist voor: waar zit de pijn, wanneer komt hij op en hoe voelt hij. Plan eventueel een dubbele afspraak. En bedenk of u alleen gaat of samen met uw partner.
Het uitstrijkje. Bent u tussen de 30 en 60 jaar, dan krijgt u een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. U kunt dan kiezen tussen een uitstrijkje bij de huisarts en een zelfafnameset thuis. Met die set neemt u zelf met een dun staafje wat materiaal af uit de vagina, liggend, zittend of staand, op een moment dat het u uitkomt.
Wij denken dat zo'n set voor veel vrouwen met vaginisme beter te doen is, omdat u zelf het tempo bepaalt. U brengt het staafje wel zelf in, bijvoorbeeld in de houding waarin u een tampon inbrengt. Lukt een tampon niet, bespreek het dan eerst met de huisarts.
Tijdens de menstruatie, bij ongewone bloedingen of bij pijn in het bekken kunt u de set niet gebruiken. Heeft u zulke bloedingen of pijn, ga dan eerst naar de huisarts. Wordt er in de set HPV gevonden, dan volgt alsnog een uitstrijkje; zeg dan vooraf tegen de assistente dat u vaginisme heeft.
Hoe wordt vaginisme behandeld?
Na een behandeling voor vaginisme lukt seks met penetratie bij ongeveer acht op de tien vrouwen (bron). Welke behandeling ze kregen, maakte daarvoor weinig uit. Ook hoe lang de klachten al bestonden, gaf geen duidelijk verschil.
Helemaal hard zijn die cijfers niet, want goed vergelijkend onderzoek is schaars. Maar wij vinden het beeld bemoedigend, ook voor wie er al jaren mee rondloopt.
Eerst de huisarts. Bij primair vaginisme kan de huisarts u direct doorsturen naar een seksuoloog. Is het vaginisme later ontstaan na een periode met pijn, dan begint de huisarts meestal zelf. U krijgt uitleg over de pijn-angstcirkel en het advies om een tijd geen seks met penetratie te hebben, en na zes weken volgt een nieuwe afspraak. Helpt dat niet genoeg, of bestaat het al lang, dan volgt alsnog de seksuoloog.
Bij de seksuoloog. Een seksuoloog is meestal een psycholoog, een arts of een maatschappelijk werker, gespecialiseerd in seksuele problemen. De behandeling bestaat vaak uit gesprekken, meestal samen met uw partner, en soms krijgt u oefeningen mee voor thuis. Reken op ongeveer vijf tot tien gesprekken van een uur; het kan ook langer duren. Of het vergoed wordt, vraagt u het best na bij uw zorgverzekeraar.
Begeleide exposure. Een duur woord voor iets eenvoudigs: onder begeleiding wennen, beetje bij beetje. U combineert ontspanningsoefeningen met het stap voor stap inbrengen van een vinger of een pelotte, en dat moet de angst en het vermijden helpen doorbreken. Voor deze aanpak ziet de huisartsenrichtlijn het meeste bewijs, al is dat bewijs beperkt. Het gaat om een beperkt aantal sessies, maar het wordt nog niet overal aangeboden; vraag ernaar.
Bij de bekkenfysiotherapeut. Een bekkenfysiotherapeut leert u de spieren rond het bekken te herkennen en te ontspannen, soms met een apparaatje dat laat zien wat de spieren doen. De huisarts stuurt u daarheen bij pijn met aanwijzingen voor bekkenbodemproblemen, en een seksuoloog werkt samen met andere hulpverleners, zoals een fysiotherapeut. Hoe bekkenbodem en pijn bij het vrijen samenhangen, leest u in een goede bekkenbodem helpt tegen pijn bij vrijen.
Vlaamse lezers vinden een bekkenbodemkinesist en een seksuoloog bij hen in de buurt in ons overzicht van praktijken in Vlaanderen en Brussel.
Bij een seksueel trauma hoort gespecialiseerde hulp; de huisarts verwijst u dan naar de GGZ. Medicijnen raadt de huisartsenrichtlijn bij vaginisme niet aan, omdat niet is aangetoond dat ze werken.
Als het niet genoeg helpt. De beste behandeling verschilt per vrouw, en het is uiteindelijk altijd uw keuze. Niet elke vrouw is na een behandeling klaar. Sommige vrouwen zoeken dan verder, bijvoorbeeld bij een haptonoom of in andere, alternatieve vormen.
Goed onderzoek naar het effect daarvan hebben wij niet gevonden. Wat er bestaat, leest u in alternatieve behandelingen bij vaginisme. Oefeningen stap voor stap staan in de beste vaginisme-oefeningen.
Wie helpt waarbij, op een rij:
| Wie | Wat die doet | Wanneer |
|---|---|---|
| Huisarts | luistert, onderzoekt alleen als u dat wilt, zoekt naar een lichamelijke oorzaak en geeft uitleg en advies | als eerste stap |
| Seksuoloog | gesprekken, meestal met uw partner erbij, soms oefeningen voor thuis of begeleide exposure | bij primair vaginisme meteen; bij later ontstaan vaginisme als de adviezen niet genoeg helpen of het al lang bestaat |
| Bekkenfysiotherapeut | leert u de spieren rond het bekken herkennen en ontspannen | bij pijn met aanwijzingen voor bekkenbodemproblemen |
| Gespecialiseerde GGZ | behandeling van een seksueel trauma | bij een seksueel trauma of aanwijzingen daarvoor |
Wat kunt u zelf doen?
Bij vaginisme kunt u zelf al een paar dingen doen, vandaag nog. Het belangrijkste: geen penetratie zolang het pijn doet, want doorgaan houdt de pijn-angstcirkel in stand. Spreek dat samen af. Dan hoeft het niet elke keer een vraag te zijn, en is de druk om te presteren eraf.
Vrijen kan intussen gewoon. Zoenen, strelen, masseren, likken of elkaar met de vingers verwennen: alles mag, als het maar geen pijn doet en u het fijn vindt. Door erover te praten en samen te oefenen, gaat u elkaar weer beter vertrouwen. Zo kan het plezier in vrijen terugkomen, en wie weet komt u onderweg iets tegen wat u anders nooit had geprobeerd.
Ontspannen helpt vaak. Een ademhalings- of ontspanningsoefening kan u helpen de spanning in uw lichaam te merken en los te laten. Leer ook uw eigen lichaam kennen: bekijk uw vulva eens met een handspiegel, op een rustig moment (de badkamerdeur mag daarbij best op slot). En heb geduld met uzelf, want het gaat stap voor stap.
Heeft u pijn bij de ingang, dan kan de huisarts adviseren om die plek twee keer per dag te masseren met een neutrale crème, zoals vaseline-cetomacrogolcrème. Dat beschermt de huid, en u went aan aanraking. Let op: crème en zalf kunnen condooms minder betrouwbaar maken. Een verdovende crème met lidocaïne raadt de huisartsenrichtlijn juist af.
Oefeningen vindt u in ontspanningsoefeningen voor fijne seks en oefeningen bij een gespannen bekkenbodem. Ideeën voor vrijen zonder pijn staan in plezier terugvinden bij pijn bij het vrijen.
Vaginisme en uw partner
Vaginisme raakt u allebei. Leg uw partner uit dat de spanning vanzelf gaat: het is een reflex, geen afwijzing. Praten over de pijn maakt spanning en angst vaak minder.
Partners voelen zich soms afgewezen of gefrustreerd. Sommigen krijgen zelf seksuele klachten, zoals een erectie die wegvalt of te snel klaarkomen. Ook daarvoor kunt u samen naar de huisarts. Neem uw partner ook mee naar de seksuoloog: dan krijgt hij of zij advies, en kan uw partner u beter steunen.
Wilt u samen een kind, en lukt het (nog) niet dat de penis in de vagina gaat? Dan kan de huisarts uitleggen hoe u zelf zaad in de vagina brengt, zonder dat de penis naar binnen hoeft. Vaginisme is geen reden voor een keizersnede; de bevalling kan gewoon bij de verloskundige. Een bevalling neemt vaginisme ook niet vanzelf weg.
Tips om het gesprek te beginnen staan in praten over seks met uw partner en in praten over intimiteit als uw lichaam verandert.
Pelottes, glijmiddel en andere hulpmiddelen
Eerlijk is eerlijk, en dat zeggen wij als winkel: een hulpmiddel geneest vaginisme niet. Het komt pas na de uitleg en de hulp hierboven. Wel kan het een stap makkelijker maken.
Pelottes. Dat zijn gladde staafjes in oplopende maten, ook wel dilators genoemd. Ze kunnen helpen bij het wennen aan iets in de vagina, te beginnen bij de kleinste maat en in uw eigen tempo.
Oefenen met pelottes werkt alleen aantoonbaar bij primair vaginisme, binnen een begeleid programma (bron). Anders zijn ze hooguit zinvol als tweede stap, om de angst en het vermijden te helpen doorbreken. Begin er dus liefst mee in overleg met uw seksuoloog of bekkenfysiotherapeut.
Om mee te beginnen vinden wij onze Siliconen Dilator Set fijn, omdat u echt klein kunt beginnen: de kleinste van de vijf pelottes is ongeveer zo dik als een pink. Er hoort een Nederlandse handleiding bij, gemaakt samen met bekkenfysiotherapeuten. Wilt u kleinere stappen tussen de maten, dan is er de driedelige dilatorset van Dr. Berman.
Gebruik er altijd voldoende glijmiddel op waterbasis bij, want bij siliconen is dat de veiligste keuze. Neem de tijd: oefenen vraagt geduld en gaat met kleine stappen. Forceer nooit, en stop bij pijn. De pelotte loopt niet weg.
Meer sets staan bij dilators en pelottes. Hoe u ermee oefent, leest u in hoe gebruikt u een dilatorset, en ervaringen van andere vrouwen in ervaringen met pelottes en dilators.
Glijmiddel. Glijmiddel helpt als u droog blijft terwijl u wel opgewonden bent. Zonder opwinding en ontspanning helpt het meestal niet genoeg.
Ons eigen Hydra+ is op waterbasis, zonder parfum of kleurstof, en veilig met condooms en met siliconen speeltjes. Bij de vergelijking met andere glijmiddelen op waterbasis vond ons testpanel het “iets dikker dan gemiddeld, waardoor het blijft zitten waar u het aanbrengt”.
Bij een gevoelige huid is Pjur Med Sensitive een rustige keuze: op waterbasis, zonder glycerine, parabenen en conserveermiddelen. Het minpunt uit onze eigen vergelijking: de substantie is dunner, “waardoor u er iets vaker naar zult grijpen”.
Plezier zonder penetratie. Genieten kan ook helemaal aan de buitenkant. Wie dat wil, kan kijken naar een luchtdrukvibrator als de Womanizer Premium 2. Die stimuleert de clitoris zonder direct contact, met veertien standen, ook heel zachte. Glijmiddel is daarbij meestal niet nodig; wilt u het toch, gebruik dan alleen waterbasis.
Een boek. Wie zelf aan de slag wil, vindt houvast in het praktische zelfhulpboek van Jacqueline van de Bilt over vaginisme. Zij schreef het vanuit haar eigen ervaring met vaginisme en haar werk als coach. Ze legt oefeningen stap voor stap uit en deelt veel ervaringen van vrouwen. Alles bij elkaar vindt u in onze collectie bij vaginisme.
Wanneer naar de huisarts?
Maak een afspraak bij de huisarts in deze situaties:
Denkt u dat u een soa heeft, wacht dan niet af en maak meteen een afspraak.
U hoeft niet te wachten tot het 'erg genoeg' is. Alleen of samen is vaginisme vaak moeilijk op te lossen, en zonder hulp kunnen de klachten zelfs erger worden.
Tot slot. Het kan voelen alsof het bij alle andere vrouwen vanzelf gaat. U bent echt niet de enige; er wordt alleen weinig over gepraat. Begin dus gerust klein. Een avond samen vrijen waarvan vooraf vaststaat dat er niets naar binnen hoeft, geeft al een hoop rust.
Vaginisme is een reflex waarbij de spieren rond de vagina zich vanzelf aanspannen zodra er iets naar binnen moet. Het belangrijkste symptoom is dat een penis, een vinger, een tampon of een spreider niet of nauwelijks lukt, terwijl u het zelf wel wilt. Lukt het een klein stukje, dan kan dat pijn doen.
Bij primair vaginisme is het er altijd al geweest, vanaf de allereerste keer vrijen. Secundair vaginisme ontstaat later, na een periode waarin vrijen wel lukte. Soms gaat er een tijd met pijn bij het vrijen aan vooraf, bijvoorbeeld door een infectie, na een bevalling of in de overgang. Bij primair vaginisme verwijst de huisarts meestal meteen naar een seksuoloog.
Nee. Angst en eerdere nare ervaringen zitten er vaak achter, maar ook een ontsteking, een schimmel, een soa, een wondje of littekens kunnen de reactie in gang zetten. Ook een combinatie komt voor: lichamelijke pijn maakt bang, en angst geeft meer spanning. Daarom kijkt de huisarts ook of er een lichamelijke oorzaak is.
Met vaginisme lukt een tampon vaak niet, want een tampon moet net als een penis of vinger naar binnen. Forceer het niet: pijn maakt de spanning groter. Maandverband of menstruatieondergoed kan altijd. Lukt een tampon wel, maar doet het pijn, bespreek dat dan met de huisarts.
Vaginisme gaat vaak niet vanzelf over, ook niet door een bevalling, en zonder hulp kunnen de klachten zelfs erger worden. Maar met behandeling lukt seks met penetratie bij ongeveer acht op de tien vrouwen, al zijn die cijfers niet helemaal hard. De behandeling bestaat uit uitleg, ontspannen en stap voor stap wennen, vaak samen met uw partner. Medicijnen worden daarbij niet aangeraden.
Bij vaginisme is de huisarts een goed begin. Die kan u doorsturen naar een seksuoloog, een bekkenfysiotherapeut of allebei, en bij een seksueel trauma naar de GGZ. De seksuoloog helpt met gesprekken en soms met oefeningen, meestal samen met uw partner. De bekkenfysiotherapeut leert u de spieren rond het bekken herkennen en ontspannen.
Dilators, ook wel pelottes genoemd, zijn gladde staafjes in oplopende maten. Ze kunnen helpen bij het wennen aan iets in de vagina, te beginnen bij de kleinste maat. Ze genezen vaginisme niet, en aantoonbaar werken ze alleen bij primair vaginisme, binnen een begeleide behandeling. Gebruik er altijd voldoende glijmiddel op waterbasis bij en neem de tijd; bij pijn stopt u.
Ja, een paar dingen zelfs. Spreek samen af dat er geen penetratie is zolang het pijn doet; dan is de druk eraf, en vrijen op manieren die wel fijn zijn kan gewoon. Ontspanningsoefeningen kunnen helpen om spanning te merken en los te laten, en met een handspiegel leert u uw eigen lichaam kennen. Heb geduld met uzelf, en ga ook naar de huisarts: alleen is vaginisme vaak moeilijk op te lossen.
Gebaseerd op de huisartsenrichtlijn, de richtlijn Vulvodynie, Thuisarts, Rutgers en overzichtsstudies, en voor producten op onze eigen productpagina's; waar het bewijs dun is, staat dat erbij.
Laatst bijgewerkt op 20 oktober 2026.
Gerelateerde berichten
