Overslaan en naar de inhoud gaan

Snelle penisrevalidatie na prostaatoperatie kan erectieproblemen voorkomen

Erectieproblemen zijn veelal de minste zorg als je een prostaatkanker operatie moet ondergaan. Eerst de operatie  goed doorkomen is het idee. Er zijn maar weinig mannen die zich voor de operatie afvragen hoe het seksleven er daarna uitziet. De informatie die de arts, uroloog en bekkenfysiotherapeut geven over mogelijke erectiestoornissen glijdt vaak langs hen heen. Toch is het enorm belangrijk om hierbij  vóór de operatie al bij stil te staan. Je kunt daarmee namelijk een hoop leed voorkomen. Dat zegt Klazien Jansma*, die al meer dan 20 jaar ervaring heeft met pre- en postoperatieve bekkenfysiotherapie.  Jansma: “Als je te horen krijgt dat je prostaatkanker hebt en een operatie moet ondergaan, worden mogelijke erectieproblemen vaak op de koop toe genomen. Maar na een half jaar, als de erectie nog niet (goed) tot stand komt, wordt het toch als probleem gevoeld. Voor de mannelijkheid en voor de intieme relatie met de partner. Dan kan het echter te laat zijn om het probleem op te lossen. Als alle mannen die een prostaatoperatie ondergaan zouden weten hoe belangrijk het is om snel na de operatie te starten met oefeningen, voorkomt dat veel erectieproblemen. En ook al lijkt seks niet meer zo belangrijk, er blijkt echt een groot verschil in de beleving tussen “af en toe seks”  en “geen seks”. 
 

Hoe meer informatie, hoe beter

Gelukkig is er veel informatie over prostaatkanker, de operatie en de complicaties op internet te vinden. Ook de uroloog, bekkenfysiotherapeut en consulent seksuele gezondheid kunnen uitleg geven over de situatie na de prostaatoperatie. Onderaan dit artikel kunt u verwijzingen vinden naar relevante artikelen.
Toch lijkt dit niet voldoende. Uit recent onderzoek* blijkt dat 1 op de 5 mannen niet tevreden is na hun prostaatoperatie. Dat ligt voor een deel aan de complicaties op het gebied van erectiele dysfunctie en urine-incontinentie na de operatie. Voor een ander deel ligt dat aan de onderschatting van deze complicaties en de te hoog gespannen verwachtingen over de situatie na de operatie. In dit kader is dit artikel en interview met Klazien Jansma een aanvulling op de bestaande informatie. Zodat mannen (en hun partner) nog beter voorbereid zijn, de juiste vragen kunnen stellen aan professionals, tijdig beginnen met revalidatie en leed wordt voorkomen.
 

Mogelijke complicaties op seksueel gebied na operatie

De tijd direct na de operatie is voor de meeste mannen niet gemakkelijk. Het feit dat je geen controle hebt over je urine voelt onwerkelijk. Ook de verkorting van de penis roept vaak een schrik reactie op. Hoe beter voorbereid, hoe minder groot de teleurstelling en schrik. Hieronder daarom een rijtje van de mogelijke complicaties na een prostaatoperatie die consequenties hebben op het seksleven. 
(* Let wel: de seksuele gevoelens en de beleving van seks hoeven door de operatie niet te veranderen. Een man kan na de operatie ook een erectie krijgen zoals hij dat voor de operatie gewend was en hij kan net zo goed klaarkomen en genieten van seks. Een aantal mannen ervaart zelfs een verbetering van het seksleven, doordat zij geen last meer hebben van de plasklachten als gevolg van de vergrote prostaat.)
 

 

  • Urineverlies tijdens het vrijen. Urine verlies kort na de ingreep komt vaak voor maar verdwijnt in de loop van de maanden. Bekkenbodemspieroefeningen zijn belangrijk voor goed en snel herstel.
  • Vaak treedt een verkorting van de penis op. Gemiddeld is dat 1 centimeter gemeten bij een gesterkte penis. Deze verkorting is blijvend.
  • Door de verwijdering van de prostaat  vindt er geen zaadlozing meer plaats. Immers er wordt geen prostaatvocht meer aangemaakt. De zaadlozing vindt plaats in de blaas en niet meer via de penis naar buiten .De man krijgt een ‘droog orgasme’: hij komt klaar met alle gevoelens die daarbij horen, maar zonder zaadlozing. Mannen en ook hun partners kunnen wel het gevoel hebben dat zij dan toch iets missen.
  • Een man kan pijn ervaren bij het klaarkomen. Dit kan komen doordat de plasbuis door de bestraling is geïrriteerdDit s meestal tijdelijk. 
  • In de meeste gevallen hoeft er geen bestraling plaats te vinden. Dit gebeurt alleen als de snijvlakken niet schoon zijn. 
  • Erectiele dysfunctie. Ondanks verfijning van de operatietechnieken kampen veel mannen na de operatie met het niet meer kunnen krijgen van een (goede) erectie. Dit komt doordat de zenuwen, die nodig zijn voor een erectie, waar zitten de prostaat en zenuwenachter en tegen de prostaat aanliggen en vaak beschadigd worden bij een operatie. Bij een technisch goed geslaagde zenuw besparende operatie  is de kans op terugkeer van erecties tot zo’n 70 %, tenminste als er voor de operatie nog een goede erectie mogelijk was. 
     
Helaas is het nog steeds moeilijk geheel zenuw besparend te opereren en hangt het erg af van de grootte en lokalisatie van de tumor.
De kansen op, en de mate van erectiele dysfuncties hangt erg samen met de wijze waarop de operatie kon worden uitgevoerd.

 

Wat te doen? Wat is belangrijk? Maar eerst: Hoe ontstaat een erectie?

Voor het ontstaan van een erectie is allereerst seksuele opwinding nodig. Door iets dat een man ziet, voelt hoort, wordt de fantasie in de hersenen aan het werk gezet en ontstaat verlangen. Via zenuwen worden vervolgens signalen van de hersenen naar de penis overgebracht. En vullen de zwellichamen in de penis zich met bloed. Hierdoor zwelt de penis op en wordt deze stijf. Doordat er meer bloed de zwellichamen instroomt dan uitstroomt wordt de penis hard. Om te voorkomen dat de zwellichamen leeglopen, en hiermee de erectie verdwijnt, blijven er prikkels en signalen gezonden worden via de zenuwen. Deze prikkels ontstaan tijdens het vrijen.
 

Herstel van zenuwweefsel

 
Goede zenuwen zijn dus van essentieel belang voor het ontstaan van een erectie. Om een erectie te kunnen krijgen moeten de zenuwen op de prostaat immers de signalen van de hersenen naar de penis kunnen sturen. 
Na een radicale prostatectomie volgt een herstel periode van de zenuwen die 6 tot 36 maanden kan duren. In deze periode moet het beschadigde zenuwweefsel de kans krijgen om zich te herstellen. 
In het eerste jaar na de operatie vindt het grootste herstel plaats, maar zenuwweefsel herstelt langzaam en tot ander half jaar na de operatie is nog verbetering mogelijk.  Herstel naar de oude situatie is echter vrijwel nooit volledig.  Rustig afwachten op herstel van het zenuwweefsel is echter geen optie want er is meer nodig voor het ontstaan van een erectie dan goede zenuwen.
Zwellichamen in goede conditie houden 
Even belangrijk voor het ontstaan van een goede erectie zijn de zwellichamen. Als de zwellichamen in de penis niet goed functioneren wordt uiteindelijk de bloedvoorziening naar de penis belemmerd en ontstaat er kans op blijvende erectieproblemen. 
 
Naast herstel van de zenuwen moeten dus de zwellichamen in goede conditie worden gehouden. 
Voor de zwellichamen in de penis geldt: Use It or Lose it.  Intimiteit, vrijen en klaarkomen is van groot belang. Het is verstandig om binnen niet al te lange tijd na de operatie de draad weer op te pakken. Om de penis te stimuleren, erecties te laten ontstaan en orgasmes te krijgen.  Ook al heeft u op dat moment geen behoefte aan seks. Doet u dat niet, dan neemt de conditie van de zwellichamen snel af. En zwellichamen die niet goed meer functioneren kunnen niet worden hersteld. Het belang is dus groot.
 

Zwellichamen in conditie houden met erecties

 

Erectie ondersteunen met medicijnen

 
Om de zwellichamen in conditie te houden moet de bloedtoevoer gestimuleerd worden, ook al lukt het niet meteen om een goede erectie te krijgen. Deze zorgen voor de aan- en afvoer van bloed naar de penis. Medicijnen kunnen hierbij helpen. De welbekende erectie bevorderende middelen (Viagra, Levitra en Cialis) kunnen het ontstaan van erecties ondersteunen en de periode tot herstel van de zenuwen helpen overbruggen.
 

Ondersteunen ook slaaperecties

 
Als een of beide zenuwen gespaard zijn gebleven tijdens de operatie, of er is nog kans op herstel, dan kan de uroloog deze medicijnen voorschrijven. De medicijnen bevorderen ook de slaaperecties, zodat ook zonder te gaan vrijen er een positief effect van verwacht wordt. Helaas worden de middelen niet vergoed, terwijl ze wel duur zijn. 
 

Verschil tussen de erectiebevorderende middelen

 
Al deze geneesmiddelen (Viagra, Levitra en Cialis) werken op dezelfde manier. Het werkzaam stofje is alleen anders. Het middel met het werkzame stofje tadalafil dat in Cialis zit, blijft langer in het bloed aanwezig waardoor het langer werkt. Daarom wordt het ook wel ‘de weekendpil’ genoemd. Een voordeel is dat je dus niet meteen na het innemen van het tablet met vrijen hoeft te beginnen. Doordat het langer werkt duren de bijwerkingen soms ook wat langer. 
 
U moet zich wel realiseren dat al deze middelen voor een verbetering van de erectie kunnen zorgen maar dat er altijd een seksuele prikkeling en opwinding noodzakelijk blijft. 
 

De moeite van het slikken waard?

 
Niet alle mannen hebben baat bij deze geneesmiddelen. Mannen die toch al een goed herstel zouden hebben, slikken de tabletten eigenlijk voor niks. Hetzelfde geldt voor die mannen waarbij het uiteindelijk toch niet goed komt met de erecties. Zo is het uiteindelijk maar voor een klein deel van de mannen echt de moeite en de investering waard. Helaas is het vaak vooraf onmogelijk om te in te schatten of het voor u zinvol is.
 

Erectie ondersteunen met Injecties (Androskat)

 
Als erectie bevorderende tabletten geen enkele erectie tot stand kunnen brengen, dan zijn er nog andere mogelijkheden om de erectie te laten ontstaan en de zwellichamen in conditie te houden. 
Bijvoorbeeld met injecties. Hierbij wordt een vloeistof in de zwellichamen van de penis geïnjecteerd. Hierdoor stroomt er meer bloed in het zwellichaam waardoor er een erectie kan ontstaan. Het mooie is dat hier geen zenuw aan te pas hoeft te komen. Het gebruik van deze injecties dient in het begin onder medische begeleiding plaats te vinden omdat een overdosering tot vervelende gevolgen (oa een langdurige erectie) kan leiden. Sinds kort wordt deze zelfinjectiebehandeling niet meer vergoed. 
 
Hoe werkt de injectie?
 
De werkzame bestanddelen van Androskat zorgen voor een verwijding van de bloedvaten en een verslapping van de spieren in het zwellichaam van de penis. Hierdoor stroomt er meer bloed in het zwellichaam, waardoor er een erectie kan ontstaan.
De werking treedt vrijwel onmiddellijk in en is maximaal na ongeveer 15 minuten. De duur van de erectie is afhankelijk van de dosering en de oorzaak van de erectiestoornis. 
 
Androskat niet gebruiken indien u lijdt aan: 
 
• hartritmestoornissen en ernstige hartziekten 
• een bepaalde vorm van bloedarmoede (sikkelcel-anemie) 
• ernstige lever- of nierziekten 
• overgevoeligheid voor bestanddelen van Androskat
 

Wat kunt u zelf doen?

 
Er is niet een speciaal programma voor seksuele revalidatie na een prostaatoperatie. 
Dat is ook lastig te maken omdat de situatie per persoon enorm verschilt. Afwachten tot de erectie vanzelf komt is in ieder geval niet verstandig. Hieronder een aantal algemene tips en adviezen.
 

1. Allereerst: Praat met uw partner. 

Het is belangrijk om vooraf elkaars wensen en verwachtingen te kennen. Veel stellen denken te weten wat de ander wil, maar met dit precaire onderwerp gaat het nog weleens fout. Een man kan bijvoorbeeld denken dat zijn vrouw het verschrikkelijk vindt als hij geen goede erecties meer kan krijgen, terwijl de vrouw, die eigenlijk geen zin meer heeft in seks, dit niet erg vindt. Het kan voorkomen dat de vrouw zelfs helemaal niet zit te wachten op de terugkeer van goede erecties maar dit niet durft te zeggen. Maar het komt ook voor dat de dame zegt dat ze een erectiestoornis niet erg vindt, om haar man geen rot gevoel te bezorgen, terwijl ze dit wel heel vervelend vindt.
Veel stellen vinden het moeilijk om hier samen open en eerlijk over te praten. Een deskundige (seksuoloog of seksuologisch consulent) kan hierbij helpen.

 

2. Overleg met uw uroloog over ondersteuning van het ontstaan van erecties door medicijnen. 

 

3. Het belangrijkste: begin tijdig met stimulatie van de penis. 

Wanneer dat precies is, is moeilijk aan te geven. Bespreek dit met uw arts. Elke situatie en elke man is anders, maar in ieder geval na verwijdering van de katheter en als de nieuwe verbinding tussen de plasbuis en de blaasuitgang geen urine meer lekt. Dat is meestal 2 weken na de operatie. Gemeenschap zelf is relatief belastend voor het totale bekkengebied en wordt dus tot 6 - 8 weken na de operatie afgeraden.
 

Doen (Alleen en/of samen):

  • Besluit open te staan voor seksuele prikkels.
  • Wek erotische gedachten bij uzelf op en probeer opgewonden te raken.
  • Zet uw fantasie aan het werk en kijk bijvoorbeeld een film, website etc.
  • In een warm bad of douche is de doorbloeding beter. Wellicht voor u een goede plek.
  • Stimuleer de penis en probeer een erectie op te wekken.
  • Een speeltje (vibrator of masturbator) kan voor de nodige extra prikkels zorgen.
  • Een glijmiddel kan ook helpen om stimulatie comfortabeler en tegelijkertijd opwindender te maken.
     

4. Penispomp

Heeft u moeite met het krijgen van erecties? En werken medicijnen niet? Of heeft u teveel last van de bijwerkingen (bijvoorbeeld) hoofdpijn? 
Dan kan een penispomp helpen om de penis en de zwellichamen in conditie te houden. Bijwerkingen zijn zeldzaam en de werking is in het algemeen goed. Het vergt wel even geduld en handigheid. De vacuümpomp bestaat uit een kunststof cilinder die over de penis wordt geplaatst en waarbij een vacuüm ontstaat wanneer de lucht uit de cilinder wordt weggezogen. Hierdoor wordt bloed in de penis gepompt en ontstaat een erectie. Deze erectie kan gedurende ongeveer een half uur behouden blijven wanneer een afsluitende ring (vanaf de cilinder) rond de basis van de penis wordt aangebracht. De ring mag niet langer dan een half uur gedragen worden. Overleg eerst met uw arts voordat u er een aanschaft. Maar ook hiervoor geldt: wacht er niet te lang mee.

Uit wetenschappelijke studies (zie voor meer info de studies hieronder) blijkt dat het gebruik van een vaccuümpomp bij penisrevalidatie, na een prostaat operatie, zinvol is. 
Ook voor mannen die na de operatie de lengte van de penis willen behouden, wordt vroegtijdige interventie door dagelijks gebruik van een penispomp sterk worden aanbevolen. (Zie: onderzoek onder mannen mannen* die een zenuwsparende radicale prostatectomie ondergingen, en gedurende 90 dagen dagelijks een penispomp gebruikten startend op de dag na verwijdering van de katheter). 
U kunt hier alles lezen over penispompen.
 

5. Ga seks niet uit de weg. 

Natuurlijk is dat niet altijd gemakkelijk. Wanneer de man na de operatie met een incontinentie probleem en erectiele dysfunctie wordt geconfronteerd is de natuurlijke neiging vaak om seks te vermijden. Laat u daar echter niet toe verleiden. Het is belangrijk een vicieuze cirkel te voorkomen. Door seks te vermijden loopt u juist de kans op blijvende erectiestoornis. 
Een open-mind, massages en speeltjes kunnen helpen om het plezier met elkaar
(terug) te vinden. Er is ook de zogenaamde ‘stuffing-methode’. Hierbij wordt de slappe penis met de vingers in de vagina gebracht. De vrouw zit bijvoorbeeld op de man. Als zij haar bekkenbodemspieren aan- en ontspant en tegelijkertijd haar heupen rustig op en neer beweegt, trekt en zuigt zij de penis verder in haar vagina. Zo kan toch een erectie optreden. 

 

6. Ook belangrijk: Verwachtingen bijstellen. 

 Als u de operatie ingaat met de juiste verwachtingen, kunt u de situatie na de operatie beter aan. Uit onderzoek blijkt goed geïnformeerde mannen de kwaliteit van hun leven na de operatie beter beoordelen. Te hoog gespannen verwachtingen leiden onherroepelijk tot teleurstelling.  Veel mannen hebben voor hun prostaatoperatie al te kampen met erectieproblemen.
Een deel van deze erectieproblemen komt door de vergroting van de prostaat, een ander deel (1 op de 3 mannen) krijgt spontaan erectieproblemen als hij de diagnose prostaatkanker te horen krijgt.
Mannen die voor hun operatie last hebben van erectieproblemen vanuit een medische oorzaak moeten niet verwachten dat na de operatie dit probleem verdwenen is. Uit onderzoek blijkt dat 1 op de 5 mannen na de operatie verwacht een betere erectie te hebben. Dat is in de meeste gevallen een te hoog  gespannen verwachting.

 

7. En een gezonde leefstijl.  

Bewegen, gezond eten, niet teveel alcohol en niet roken kan de kans op een goed herstel  vergroten.
 
 

*Met dank aan Klazien Jansma

Sinds december 2013 gediplomeerd Consulent Seksuele Gezondheid (Post-HBO, RINO) en - gestart met haar Praktijk voor Seksuele Gezondheid in Steenwijk in februari 2014. Daarnaast werkzaam als bekkenfysiotherapeut MSPT (KNGF geregistreerd) bij Fysio Woldmeenthe in Steenwijk. 
Aangesloten bij de Nederlandse Wetenschappelijke Vereniging voor Seksuologie (NVVS) en Passienetwerk Steenwijkerland
De Praktijk voor Seksuele Gezondheid Jansma is een zelfstandig gevestigde praktijk.
 
 
Meer informatie kunt u vinden op:
 

Overige bronnen:

* Dalkin BL, Christopher BA. Preservation of penile length after radical prostatectomy: early intervention with a vacuum erection device.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17657210
** The Use of Vacuum Erection Devices in Erectile Dysfunction After Radical Prostatectomy
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3784970/
* Vacuum therapy in erectile dysfunction--science and clinical evidence
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20410903
*The Use of Vacuum Erection Devices in Erectile Dysfunction After Radical Prostatectomy
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3784970/
 
 
 
 
 

Reacties

Ingediend door Anoniem (niet gecontroleerd) op ma, 11/27/2017 - 00:18

Dank je wel voor deze informatie . Was ik erg naar op zoek. Ik ben partner van een man die binnenkort deze operatie ondergaat . Ik hoop dat wij fijne sex kunnen blijven houden. We zullen de tips zeker proberen. Gaby
Ingediend door Anoniem (niet gecontroleerd) op ma, 10/08/2018 - 18:49

Jammer dat niet iedereen deze uitleg geeft! Onderwerp lijkt taboe... of hebben/maken geen tijd voor hun patient… Prostaat is bij mij net één maand weggenomen dus erg bedankt voor deze zeer belangrijke informatie ! Met vriendelijke groeten Christian
Ingediend door Anoniem (niet gecontroleerd) op zo, 06/07/2020 - 11:48

Beste lezers, ervaringsdeskundigen, Zijn er oud-patiënten en of dokters die mij (en wellicht ook anderen) kunnen vertellen welke lichamelijke veranderingen (denk aan zenuw- spier, oedeem pijn) er gedurende de herstelperiode van na de operatie de komende twee jaren te verwachten zijn? Ik vind deze informatie echt een missing link, bij de toch al grote psychische- en (vooral) lichamelijke veranderingen. Hoop op reacties, Vriendelijke groeten, Tom.
Ingediend door Anoniem (niet gecontroleerd) op ma, 06/15/2020 - 14:39

Beste Tom , in oktober 2019 heb ik een NIET zenuwbesparende operatie ondergaan. Dit is door een bekende uroloog van het zgt gedaan. Alles goed gelukt maar hij heeft mij nooit uitgelegd dat erecties dan alleen nog mogelijk zijn met een pomp. De tumor zat op een plek waar moeilijk bij te komen was werd er gezegd. Ik gebruik nu een pomp die hier ook aangeboden word maar vind het niet echt een fijn gevoel doordat de penis word afgekneld door de ring die er omheen moet , hierdoor gaat tijdens die erectie het gevoel in je penis ook achteruit. Al met al , slechte ervaringen met de penispomp en ben nu aan het overdenken om androskat te gaan gebruiken. Verder , is alles na de operatie goed gekomen en geen psa meer waar te nemen.

Als antwoord op door Anoniem (niet gecontroleerd)

Ingediend door Anoniem (niet gecontroleerd) op di, 09/22/2020 - 20:01

Hoi tom , had geen prostaat kanker , maar vergrote prostaat is geschraapt , had eerder ook al problemen met erectie, moeilijk om daar hulp voor te krijgen ben 15 jaar bezig , mijn zwager prostaat kanker alles weggehaald maar tot verbazing na half jaar kan wel een erectie krijgen . Groet ger

Als antwoord op door Anoniem (niet gecontroleerd)

Ingediend door Anoniem (niet gecontroleerd) op di, 09/22/2020 - 19:49

Heb al jaren erectieproblemen , nu na prostaat schrapen nog meer , en penis is ingekrompen , vind het jammer dat ik dit probleem al jaren bij huisarts en uroloog heb weggelegd en er niets mee word gedaan , al zo,n 20 jaar pppfff vaak zien ze dit niet als een probleen, ik heel erg , wie helpt me . Groet ger.
Ingediend door Anoniem (niet gecontroleerd) op di, 09/29/2020 - 11:57

In januari van dit jaar – kort na een prostaatverwijdering – vond ik een heel nuttig artikel : Snelle penisrevalidatie na prostaatoperatie kan erectieproblemen voorkomen op jullie site. Dit bleek van groot nut omdat ik hierdoor sneller aan de revalidatie ben begonnen en mede met hulp van verpleegkundigen die het natraject konden begeleiden aan de slag kon. Uiteindelijk leidde dit tot de aanschaf van speeltjes voor mijn vrouw en een penispomp voor mijzelf waarmee we nog steeds redelijke seks kunnen hebben. Een tevreden klant.
Ingediend door Anoniem (niet gecontroleerd) op zo, 10/25/2020 - 11:43

4 weken na operatie, vanaf het begin geen last van incontinentie. Meestal kom ik droog klaar, maar soms kom ik klaar en komt er toch stotend glibberig vocht uit, als ik heftigere erotische gevoelens heb. Is dit waterachtige urine met toch iets van zaad uit testikels/zaadblazen? Wat is dit en hoe kan dit? En kan ik het evt. onder controle krijgen tijdens sex als het urine is?
Reactie toevoegen

Platte tekst

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.

alles al mooi kado verpakt

naar de erotiek winkel

Libelle adviseert de Paarse Keizerin

Paarse Keizerin mediaprijs

Volg ons op social media

Facebook icon   Twitter icon   Google icon   

Nieuwsbrief