Redactie De Paarse Keizerin, geschreven door Suze Keizers. Geplaatst op 20 juli 2019. Laatst inhoudelijk bijgewerkt en gecontroleerd op 5 juni 2026. Wij raadplegen onafhankelijke, gezaghebbende bronnen. Bij klachten die aanhouden adviseren wij contact met uw huisarts of een seksuoloog.

Pijn bij het vrijen is een veel voorkomend maar vaak verzwegen probleem. Zowel vrouwen als mannen kunnen last hebben van dyspareunie, aanhoudende pijn voor, tijdens of na de seks. In deze gids leest u wat dyspareunie precies is, hoe u de klachten herkent en wanneer het verstandig is om een arts te raadplegen. Wilt u direct naar de specifieke informatie voor uw situatie? Gebruik dan de links naar de vrouwen- of mannengids verderop in dit artikel.

Inhoudsopgave

Wat is dyspareunie precies?

Dyspareunie is aanhoudende genitale pijn die samengaat met seksuele gemeenschap. Mensen die last hebben van dyspareunie kunnen hier vóór of tijdens de seks last van hebben, maar ook ná het vrijen. Dyspareunie kan een psychische oorzaak hebben, maar kan ook het resultaat zijn van een somatische aandoening. Als de seks een keer pijn doet noemt men dat geen dyspareunie, we spreken pas van deze aandoening als de pijn vaker terugkeert.

Dyspareunieklachten komen voor bij 3 tot 18% van de vrouwen. Geschat wordt dat 0,2% tot 8% van de mannen weleens pijn tijdens de seks ervaart. De cijfers zijn ietwat onduidelijk omdat pijn bij het vrijen nog altijd een beetje in de taboesfeer hangt en er vaak over wordt gezwegen.

Meest voorkomende klachten bij dyspareunie

Bij dyspareunie kan de pijn oppervlakkig zijn of juist diep zitten. Bij oppervlakkige pijn verstaan we pijn aan de vagina bij het binnengaan van de penis, oftewel pijn bij penetratie. Of, in het geval bij mannen, pijn aan de penis bij het binnengaan van de vagina. Ook pijn bij ejaculatie is een veel voorkomende klacht bij mannen.

Vrouwen ervaren diepe pijn bij seks als er diep wordt gepenetreerd door de man. De pijn die dan gevoeld wordt is vooral in de onderbuik en diep in de vagina te voelen. Vrouwen omschrijven deze pijn als dof of juist als branderig zoals bij een schaafwond. Diepe pijn tijdens of na vrijen is vaak niet te wijten aan psychische klachten maar aan somatische aandoeningen.

Bij mannen wordt er vaak gesproken over lokale pijn, regionale pijn en algemene pijn. Bij lokale pijn gaat het dan om pijn aan de penis en de ballen, bij regionale pijn hebben we het dan over pijn aan de lies of bekkenbodem. Bij algemene pijn bijvoorbeeld over stekende hoofdpijn tijdens de seks. Dat laatste wordt ook wel orgasmehoofdpijn genoemd en daar is verder nog niet zoveel over bekend. Welke pijnklacht u precies heeft weet u het beste zelf. Al deze pijnklachten, hoe verschillend ook, vallen allemaal onder de noemer dyspareunie.

Pijn bij vrijen bij vrouwen

Pijn bij het vrijen komt bij vrouwen het meest voor. De oorzaken zijn zeer divers: van vaginale droogheid en vaginisme tot infecties, endometriose en hormonale veranderingen door de overgang. In onze uitgebreide vrouwengids leest u alles over de mogelijke oorzaken, symptomen en oplossingen.

Lees de vrouwengids

Pijn bij vrijen bij mannen

Ook mannen kunnen last hebben van pijn bij de seks. Dit is een onderbelicht probleem waar veel mannen zich voor schamen. Van pijn aan de penis en bij ejaculatie tot liespijn en orgasmehoofdpijn, de oorzaken lopen uiteen. In onze mannengids vindt u concrete informatie, oorzaken en oplossingen.

Lees de mannengids

Psychisch of somatisch

Zowel bij mannen als bij vrouwen heeft dyspareunie vaak te maken met de psyche, die onbewust van invloed is op uw ervaringen tijdens de seksuele gemeenschap. Stress op het werk, een nieuwe relatie, een partner die er nog niet helemaal klaar voor is als er eenmaal wordt gevreeën, zenuwen voor seks en angst om de partner pijn te doen. Het zijn allemaal factoren die ermee te maken kunnen hebben dat u pijn ervaart tijdens het vrijen.

Dyspareunie is echter niet altijd een psychisch probleem. Er kan bij pijn ook sprake zijn van een lichamelijke (somatische) oorzaak. Dit kan bijvoorbeeld een (eerdere) ontsteking of infectie zijn, of een wondje aan de penis of de vagina. Maar ook endometriose bij vrouwen of zelfs een tumor kan eraan ten grondslag liggen.

Het komt vaak voor dat dyspareunie een combinatie is van zowel psychische als somatische problemen. Het kan als somatisch probleem beginnen (bijvoorbeeld met een ontsteking), om vervolgens een psychisch probleem te worden als gevolg van de negatieve en pijnlijke ervaringen die seks met een ontsteking hebben opgeleverd.

Wanneer naar de dokter voor behandeling?

Pijn bij de gemeenschap hoort erbij toch? Helemaal niet. Seks moet lekker zijn, ontspannend en u moet geen pijn ervaren als u dit niet wilt. Veel mensen negeren hun symptomen uit schaamte. Ze vinden het lastig om hiermee naar de huisarts te gaan. Het gevolg daarvan kan zijn dat de zin in seks verdwijnt. Dit is niet alleen vervelend voor uzelf maar ook voor uw eventuele partner. Stress en spanning kan de kop opsteken in de relatie. Stress die er weer voor kan zorgen dat u meer last krijgt van dyspareunie. U kunt op die manier makkelijk in een vicieuze cirkel belanden, een pijncirkel.

Schroom dus niet om met uw klachten naar de dokter te gaan als u last blijft houden van de pijn en er zelf niet uitkomt. Uw arts ziet veel mannen en vrouwen met dezelfde klachten voorbij komen en kan u zeker helpen met uw probleem.

Een dokter kan namelijk kijken waar de oorzaak van uw dyspareunie ligt. Hebben uw klachten een psychische oorzaak, of is er iets aan de hand met uw lichaam? Soms is een echografie, laparoscopie of een plethysmografie nodig als de dokter vermoedt dat het een somatische oorzaak betreft.

In andere gevallen kan bijvoorbeeld een behandeling door een bekkenfysiotherapeut er al voor zorgen dat de klachten verminderen of zelfs helemaal verdwijnen. Is de oorzaak van psychische aard dan is een goed gesprek soms al genoeg om u van uw pijn bij het vrijen af te helpen.

Bronnen: NHG-Standaard Seksuele Klachten, Rutgers WPF, Pijn bij het vrijen (PDF)

Bronnen en verantwoording

Voor dit artikel raadpleegden wij onafhankelijke, gezaghebbende bronnen. Wij geven de voorkeur aan wetenschappelijke literatuur (PubMed, Cochrane) en erkende Nederlandse gezondheidsbronnen (Thuisarts, NHG, Rutgers, Lareb, Farmacotherapeutisch Kompas). Komt een bewering niet uit een controleerbare bron, dan formuleren wij die voorzichtig of laten haar weg. Dit artikel vervangt geen medisch advies; bij aanhoudende klachten raden wij u aan uw huisarts of een seksuoloog te raadplegen.

  1. Hill DA, Taylor CA (2021). Dyspareunia in Women. American Family Physician. bekijk bron
  2. Thuisarts.nl (2026). Pijn bij ingang vagina. Nederlands Huisartsen Genootschap. bekijk bron
  3. NHS (2024). Vaginismus. National Health Service UK. bekijk bron
  4. Rutgers (2026). Seksuele gezondheid en rechten voor iedereen. Rutgers, kenniscentrum seksualiteit (NL). bekijk bron
  5. Melnik T, Hawton K, McGuire H (2012). Interventions for vaginismus. Cochrane Database of Systematic Reviews. bekijk bron

Veelgestelde Vragen

Is pijn bij het vrijen normaal?

Nee, seks hoort geen pijn te doen. Incidenteel licht ongemak kan voorkomen, maar als u regelmatig pijn ervaart voor, tijdens of na het vrijen is het verstandig om de oorzaak te laten onderzoeken door een arts.

Wat is het verschil tussen dyspareunie en vaginisme?

Dyspareunie is de medische term voor aanhoudende pijn bij het vrijen, bij zowel mannen als vrouwen. Vaginisme is een specifieke aandoening bij vrouwen waarbij de bekkenbodemspieren zich onwillekeurig aanspannen, waardoor penetratie pijnlijk of onmogelijk wordt. Vaginisme is dus een mogelijke oorzaak van dyspareunie.

Kan dyspareunie vanzelf overgaan?

Dat hangt af van de oorzaak. Als de pijn veroorzaakt wordt door bijvoorbeeld een infectie of droogheid, dan kan het probleem verdwijnen zodra de onderliggende oorzaak is behandeld. Bij psychische oorzaken is het belangrijk om de cirkel van pijn en angst te doorbreken, vaak met professionele hulp.

Welke arts behandelt dyspareunie?

Uw huisarts is het eerste aanspreekpunt. Afhankelijk van de oorzaak kan deze u doorverwijzen naar een gynaecoloog, uroloog, seksuoloog of bekkenfysiotherapeut.

Komt pijn bij vrijen ook voor bij mannen?

Ja, geschat wordt dat 0,2 tot 8 procent van de mannen pijn ervaart bij de seks. Dit kan variëren van pijn aan de penis of bij ejaculatie tot liespijn en orgasmehoofdpijn. Lees meer in onze mannengids over pijn bij vrijen.

Wat kan ik zelf doen tegen pijn bij het vrijen?

Gebruik een goed glijmiddel, neem de tijd voor het voorspel, communiceer openlijk met uw partner en probeer ontspanningsoefeningen. Bij aanhoudende klachten raden wij u aan een arts te raadplegen om de oorzaak te achterhalen.

Wanneer moet ik met dyspareunie naar de huisarts?

Ga naar de huisarts als de pijn bij het vrijen aanhoudt, erger wordt of gepaard gaat met ongewoon bloedverlies, abnormale afscheiding of koorts. Ook als de pijn uw relatie of welzijn negatief beïnvloedt is het verstandig professionele hulp te zoeken. Uw huisarts kan doorverwijzen naar een gynaecoloog of seksuoloog.

Gerelateerde artikelen

Lees ook

Reactie plaatsen

Let op: opmerkingen moeten worden goedgekeurd voordat ze worden gepubliceerd.