Het korte antwoord

Lichen sclerosus hoeft het einde van uw seksleven niet te zijn: er is vrijwel altijd een vorm van intimiteit die wel prettig blijft. Kies houdingen met zo min mogelijk druk en wrijving, waarbij u zelf de diepte en het tempo bepaalt, en neem pauze zodra iets gaat trekken. Een centimeter kan al veel schelen. Uw behandeling zelf hoort altijd bij uw arts.

  • Houdingen die het vaakst werken: lepeltje lepeltje, vrouw bovenop, missionaris met een kussen onder uw bekken, uw partner staand terwijl u op een hellend kussen ligt, en uw partner op een stoel met u schrijlings bovenop.
  • Gebruik altijd glijmiddel, ook bij een speeltje, en reinig een speeltje na gebruik met lauw water.
  • Lukt penetratie even niet, dan zijn zoenen, strelen, een erotische massage en orale seks volwaardige vormen van seks. Voor een orgasme is penetratie niet nodig.
  • Heeft u pijn bij het vrijen of problemen met plassen of poepen, bespreek dat met uw arts. Die kan u doorverwijzen naar een bekkenfysiotherapeut, gynaecoloog of seksuoloog.

Voer het gesprek met uw partner niet in bed, maar op een moment dat er niets van u verwacht wordt, en spreek daarbij vanuit uzelf. Benoem ook wat wel fijn is. Komt u er samen niet uit, dan is een seksuoloog een logische volgende stap.

Inhoudsopgave

Dit artikel is het hoofdartikel van ons lichen sclerosus-dossier

Waar bent u naar op zoek?

Misschien herkent u dit. Vrijen deed ooit geen pijn, en nu bouwt u dagen van tevoren spanning op omdat u weet wat er komt. Of u bent aanraking gaan vermijden zonder het ooit hardop te zeggen. Lichen sclerosus verandert uw huid, en daarmee verandert er iets in uw intimiteit. U bent daarin bepaald niet de enige: hoe andere vrouwen dit beleven, leest u in onze ervaringen met lichen sclerosus.

En toch hoeft lichen sclerosus niet het einde van uw seksleven te zijn. Er is vrijwel altijd een vorm van intimiteit die wel prettig blijft. Dit artikel zet op een rij wat u kunt doen; uw behandeling zelf hoort altijd bij uw arts.

Wat lichen sclerosus met uw seksleven doet

Lichen sclerosus is een chronische huidziekte die bij vrouwen vooral zit op de schaamlippen, rond de ingang van de vagina en rond de anus. De huid wordt strakker en minder soepel, vaak lichter en glanzend. Er kunnen kloofjes ontstaan, de kleine schaamlippen kunnen kleiner worden en de ingang van de vagina kan nauwer worden. De ziekte is niet besmettelijk en u krijgt het ook niet via seks. Voor de medische basis verwijzen wij u naar Thuisarts en de Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie.

Die veranderingen werken door in de slaapkamer. Dit horen wij het vaakst:

  • Pijn bij penetratie, doordat de huid dunner en de ingang nauwer is geworden. De angst voor die pijn maakt het lastiger.
  • Jeuk en irritatie die alles overstemmen. Een jeukende huid laat weinig ruimte voor opwinding.
  • Minder zin en moeite om opgewonden te raken. Een lichaam dat pijn verwacht, komt moeilijker in de stemming.
  • Minder gevoel bij de clitoris, doordat de voorhuid deze meer gaat bedekken.
  • Onzekerheid, omdat uw vulva er anders uitziet dan vroeger.
  • Kloofjes en wondjes na afloop. Soms bent u er dagen later nog mee bezig.

Hoe zwaar dat weegt, verschilt per vrouw. Heeft u pijn bij het vrijen of problemen met plassen of poepen, bespreek dat met uw arts. Die kan u doorverwijzen naar een bekkenfysiotherapeut, gynaecoloog of seksuoloog.

Een lichaam dat pijn verwacht, komt moeilijker in de stemming.

Praten met uw partner

Bijna iedereen loopt tegen hetzelfde aan: het gesprek erover is moeilijker dan de seks zelf. Voer dat gesprek niet in bed, maar op een moment dat er niets van u verwacht wordt. Aan de keukentafel, of tijdens een wandeling.

Spreek daarbij vanuit uzelf. Begin bij wat u voelt, niet bij wat uw partner doet. Dus niet dat hij of zij u pijn doet, maar: "Ik voel pijn als we dit doen, en ik zou graag kijken hoe we dat samen anders kunnen aanpakken." Het verschil lijkt klein, maar uw partner schiet er niet van in de verdediging en kan meedenken in plaats van zich schuldig voelen.

Benoem ook wat wel fijn is; een gesprek dat alleen over grenzen gaat, maakt intimiteit kleiner. Komt u er samen niet uit, dan is een seksuoloog geen laatste redmiddel maar een logische volgende stap. Uw huisarts of dermatoloog verwijst u door.

Werkt praten nog niet, dan helpt aanraken zonder doel vaak beter. In onze streeloefeningen volgens sensate focus staat hoe u dat samen opbouwt, en in onze ontspanningsoefeningen voor fijne seks leest u wat u vooraf kunt doen als u merkt dat u zich al schrap zet.

Speelse hulp voor een open en liefdevol gesprek

De vragengenerator kan helpen om op een ontspannen en speelse manier met elkaar in gesprek te gaan, zonder druk, zonder oordeel. Gewoon met nieuwsgierigheid en aandacht voor elkaar.

Deze vragen zijn er om u en uw partner dichter bij elkaar te brengen. Om samen te ontdekken wat wél werkt, om nieuwe mogelijkheden te verkennen en om elkaar écht te horen.

Trek een kaart, lees voor en luister naar het antwoord (zonder onderbrekingen).

Klik op de knop en laat het gesprek beginnen
0 vragen getrokken
Witte Liberator Wedge sekskussen op een marmeren plank, zijaanzicht van de helling

De 5 beste standjes bij lichen sclerosus

Bij een gevoelige vulva zoekt u houdingen met zo min mogelijk druk en wrijving, waarbij u zelf de diepte en het tempo bepaalt. Een Liberator Wedge positiekussen maakt daarbij vaak meer verschil dan een ander standje, omdat het de hoek verandert zonder dat u zich in bochten hoeft te wringen.

Lepeltje lepeltje

U ligt allebei op uw zij, uw partner achter u. De penetratie blijft ondiep en het tempo laag, en uw handen zijn vrij om bij te sturen.

Vrouw bovenop

U bepaalt zelf de diepte, de hoek en het tempo. Voor veel vrouwen is dit de eerste houding die weer lukt, juist omdat u op elk moment kunt stoppen.

Missionaris met een kussen onder uw bekken

Een kussen kantelt de hoek, waardoor er minder druk komt op de onderrand van de vagina-ingang. In de huid rond de vagina ontstaan gemakkelijk kloofjes, en die willen we juist ontzien.

Uw partner staand, u liggend op een hellend kussen

De hoek is flauwer en de penetratie ondieper. Omdat u ligt en niets hoeft te dragen, kunnen uw bekkenbodemspieren ontspannen.

Uw partner op een stoel, u schrijlings bovenop

Dezelfde controle als bij vrouw bovenop, maar met meer lichaams- en oogcontact. Prettig als intimiteit even belangrijker is dan penetratie.

Neem pauze zodra iets gaat trekken en experimenteer met kleine aanpassingen; een centimeter kan al veel schelen. Wat voor de ene vrouw werkt, werkt voor de andere niet, dus blijf ondertussen praten.

Meer van dit soort producten staat bij elkaar in onze collectie Bij Lichen Sclerosus.

Fijn bij lichen sclerosus

Als penetratie (even) niet lukt

Soms lukt het gewoon niet. Niet vandaag, niet deze maand. Dat is vervelend, maar het is geen mislukking.

Seks is veel meer dan penetratie. Zoenen, strelen, een erotische massage en orale seks zijn allemaal volwaardige vormen van seks, en voor een orgasme is penetratie niet nodig. Veel stellen ontdekken in deze periode manieren van vrijen waar ze anders nooit aan toe waren gekomen. Voor ideeen: ook zonder penetratie kan seks geweldig zijn, 10 tips.

Laat verdriet toe als dat er is; het is logisch om te rouwen om iets wat vroeger vanzelf ging. Houd daarbij ruimte voor de mogelijkheid dat het later wel weer lukt, want rustige en drukke periodes wisselen elkaar af.

Veel stellen ontdekken in deze periode manieren van vrijen waar ze anders nooit aan toe waren gekomen.
Turquoise Happy vibrator met smalle gebogen top rechtop op een marmeren plank

Lichen sclerosus en de clitoris

Dit komt in de spreekkamer te weinig aan bod, terwijl het veel vrouwen bezighoudt. Bij lichen sclerosus kan de voorhuid van de clitoris betrokken raken bij de littekenvorming en de clitoris meer gaan bedekken. De NVDV beschrijft het zo: de ontsteking zit nooit in de clitoris zelf, maar doordat de voorhuid er overheen kan groeien, kost stimulatie meer moeite en voelt die plek minder gevoelig. Pijnlijk is dat vaak niet.

Ziet of voelt u dat uw kleine schaamlippen of de clitorisvoorhuid aan elkaar gaan plakken, of neemt het gevoel duidelijk af, maak dan een afspraak met uw arts. Op tijd smeren maakt hier verschil.

Voor het genieten geldt: minder wrijving, meer trilling. Twee soorten speeltjes werken daarom goed.

  • Wandmassager Bordeaux. Een grote, zachte kop die trilling overbrengt op een breed gebied. U hoeft niets opzij te duwen en u kunt hem ook over uw ondergoed heen gebruiken, waardoor er nauwelijks wrijving op de huid komt.
  • Womanizer Premium 2. Deze werkt met luchtdrukgolven in plaats van met wrijven. Het mondje gaat alleen rond de clitoris en raakt de huid eromheen verder niet. Precies daarom wordt dit speeltje vaak gekozen bij een gevoelige vulva.

Gebruik ook bij een speeltje altijd glijmiddel en reinig het na gebruik met lauw water. Meer keuzes vindt u in onze collectie Bij Lichen Sclerosus.

Zachte stimulatie bij pijn bij vrijen

Lichen sclerosus bij mannen

Lichen sclerosus komt ook bij mannen en jongens voor, meestal op de eikel en de voorhuid. De klachten zijn anders: een strakker wordende voorhuid, pijn bij een erectie, scheurtjes en soms plasklachten. De behandeling lijkt op die bij vrouwen, en bij een blijvend vernauwde voorhuid kan een ingreep helpen. Heeft uw partner klachten of bent u zelf man, lees dan ons artikel lichen sclerosus bij mannen: symptomen, behandeling en intimiteit.

Behandeling anno 2026 in het kort

De behandeling is medisch en hoort bij uw arts. De hoofdlijn zoals Thuisarts en de NVDV die beschrijven:

  • Een sterke hormoonzalf is de eerste keus, bijvoorbeeld clobetasol of mometason. Eerst een keer per dag, na ongeveer vier weken een tot vier keer per week, meestal de rest van uw leven.
  • Blijven smeren is ook belangrijk als de klachten weg zijn. Dat vermindert pijn en jeuk en verkleint de kans op littekens, vergroeiingen en schaamlipkanker.
  • Goed aanbrengen doet ertoe. Een kleine hoeveelheid, alleen op de plekken met klachten, met een handspiegel erbij. Vraag uw arts of apotheek het een keer voor te doen en te zeggen hoeveel vingertoppen u per keer gebruikt.
  • Daarnaast een vette basiszalf, een paar keer per dag, bijvoorbeeld cetomacrogolzalf of paraffine-vaselinezalf.
  • Helpt de hormoonzalf onvoldoende of geeft die bijwerkingen, dan kan uw arts een zalf met tacrolimus voorschrijven, die de afweer onderdrukt.
  • Is de vagina-ingang zo nauw geworden dat seks niet meer gaat, dan verwijst uw arts u naar een gynaecoloog voor oprekken of een operatie. Bij een te gespannen bekkenbodem helpt een bekkenfysiotherapeut.
  • Over kanker, feitelijk en zonder paniek. Er is een licht verhoogd risico op schaamlipkanker; Thuisarts noemt 2 tot 4 van de 100 vrouwen. Goed behandelen verkleint dat risico. Controleer uw huid bijvoorbeeld een keer per maand met een spiegeltje, ga jaarlijks op controle, en laat een bultje, wondje of ruwe plek altijd snel beoordelen.

Er is geen dieet waarvan is aangetoond dat het lichen sclerosus verbetert, en eliminatiediëten zonder medische begeleiding raden wij af. Laser en nieuwe medicijnen worden onderzocht, maar horen bij de dermatoloog en zijn geen standaardzorg. Bespreek uw behandeling altijd met uw arts.

Witte pompflacon schuimreiniger pjur ORGANIC Fresh 150 ml op een marmeren plank

Verzorging voor en na de seks

De basis: minder prikkels, minder wrijving, meer glijmiddel.

  • Was alleen met lauwwarm water, zonder zeep en zonder washandje. Ook vaginale zeep laat u staan.
  • Draag katoenen ondergoed en geen kleding die strak zit rond uw schaamlippen of billen.
  • Gebruik parfumvrije producten, ook wasmiddel en inlegkruisjes.
  • Neem ruim de tijd voor er penetratie aan te pas komt, zodat uw lichaam opgewonden kan raken.
  • Spoel na afloop met lauw water en smeer extra vette zalf.
  • Veel vrouwen houden daarna bewust een dag zonder penetratie aan. Heeft u kloofjes of wondjes, overleg dan met uw arts wat u daarop mag smeren.
  • Fietst u veel, kijk dan naar een zadel dat minder druk geeft: een dameszadel of een zadel met een uitsparing.

Zoekt u iets geurloos voor de dagelijkse verzorging als extra, dan is de pjur Organic Care verzorgende crème een prettige keuze. Hij is pH-neutraal en geurloos

Over glijmiddel: bij lichen sclerosus is dat geen extraatje maar een noodzaak, en Thuisarts zet het niet voor niets bij de adviezen als vrijen pijn doet. Ga nooit over tot vaginaal contact als u droog bent. Welke soort u kiest en waarom siliconenglijmiddel niet op een siliconen speeltje hoort, leest u in onze gids over glijmiddel en dilators.

Glijmiddel dat past bij een gevoelige huid

Kom naar de Landelijke LS Informatiedag

Op zaterdag 7 november 2026 organiseert Stichting Lichen Sclerosus de Landelijke LS Informatiedag in het Van der Valk Hotel Vianen, Prins Bernhardstraat 75 in Vianen. Een dag voor vrouwen en mannen met lichen sclerosus, met deskundige sprekers en een kleine beurs met relevante stands.

De Paarse Keizerin staat er met een stand. Komt u langs, dan kunt u alles rustig bekijken en voelen, en vragen stellen die u liever niet per mail stelt. Aanmelden, programma en webinar staan op de pagina van de stichting:

Aanmelden kan via de pagina Aanmelden voor de Landelijke LS Informatiedag 2026.

Verder lezen

Welk glijmiddel bij lichen sclerosusWaterbasis of siliconen, en hoe u met een dilator oefent.Ervaringen van andere vrouwenDe weg naar de diagnose, schaamte, relaties en herkenning.Lichen sclerosus bij mannenSymptomen op eikel en voorhuid, besnijdenis, zelfzorg en intimiteit.Alles bij lichen sclerosusOnze selectie van 31 producten die bij een gevoelige huid passen.

In gesprek met Margriet Adriaanse en Annette Akkermans

Voor dit artikel spraken wij met Margriet Adriaanse, oud-voorzitter van Stichting Lichen Sclerosus en zelf ervaringsdeskundige, en met Annette Akkermans, seksuoloog. Wij legden hun dezelfde vragen voor die wij het vaakst van onze klanten horen. Hun antwoorden staan hieronder in hun eigen woorden, naast elkaar, zodat u beide invalshoeken ziet.

Margriet wees ons er meteen op dat lichen sclerosus niet alleen vrouwen treft: ook mannen hebben de aandoening en ook zij ervaren seksuele problemen. Daarover leest u meer in ons artikel over lichen sclerosus bij mannen.

Wat had u zelf willen weten over seks en intimiteit op de dag dat u de diagnose kreeg?

Margriet Adriaanse: Het onderwerp seksualiteit is niet besproken, geen enkele keer. Mijn advies zou zijn om bij elk consult te vragen hoe het gaat, of vrijen gaat zoals u dat zou willen en wat de belemmeringen zijn. Vraag ook wat er goed gaat, wat uw eigen oplossingen zijn en wat er minder goed gaat.

Annette Akkermans: Ik denk vooral: dat de arts het onderwerp bespreekbaar maakt, en dan ook te horen dat mijn seksualiteit niet voorbij is.

Een diagnose lichen sclerosus kan behoorlijk binnenkomen. U hoort over een chronische huidaandoening en kunt al snel denken: kan ik straks nog wel vrijen? Gaat seks altijd pijn doen? Wat betekent dit voor mijn relatie en voor mijn lichaam?

Het is belangrijk om te weten dat lichen sclerosus de seksualiteit inderdaad kan beinvloeden, bijvoorbeeld door jeuk, pijn, scheurtjes, veranderingen van de anatomie of spanning in de bekkenbodem. Maar dat betekent niet dat seks en intimiteit daarmee ophouden.

Ik zou iemand op de dag van de diagnose vooral willen meegeven: geef uzelf tijd, zorg dat de lichen sclerosus goed behandeld wordt en bespreek seksuele klachten actief met uw behandelaar. Seksualiteit is geen bijzaak. U hoeft zich er niet voor te schamen en u hoeft ook niet te wachten totdat een arts er zelf naar vraagt.

En misschien nog wel het belangrijkste: seks hoeft niet hetzelfde te blijven om nog steeds fijn en waardevol te kunnen zijn. Er zijn veel manieren om intimiteit, opwinding en plezier te ervaren zonder dat penetratie het doel hoeft te zijn.

Welk misverstand over vrijen met lichen sclerosus hoort u het vaakst?

Margriet Adriaanse: Vrijen is meer dan penetratieseks, en vaak is penetratieseks wel mogelijk, mocht dat een probleem zijn. Het kan een traject zijn, medisch en psychosociaal, met misschien een kleine medische ingreep en bezoeken aan de seksuoloog, maar vaak zijn er oplossingen voor de belemmeringen.

Annette Akkermans: Ik kan me ook voorstellen dat het een veelgehoord misverstand is dat pijn bij seks er nu eenmaal bij hoort als u lichen sclerosus heeft. Dat is natuurlijk niet zo. Het antwoord hoeft niet te zijn: dan moet u er maar mee leren leven. Er zijn verschillende manieren om seksuele problemen te behandelen of te verminderen. Het is een samenspel van medische en psychologische factoren.

Hoe begint een stel het gesprek over seks weer als penetratie al maanden niet lukt?

Margriet Adriaanse: Als vrijen met penetratie niet meer lukt en de partner met lichen sclerosus dit steeds afhoudt, dan is praten broodnodig. Het probleem is dat het vrijen voor die vrouw op een bepaald moment niet meer hoeft. Er is te veel associatie met pijn en ongemak. Ze krijgt geen zin meer, wordt niet opgewonden, en dan wordt het onderwerp seks totaal vermeden. Aanraken wordt vermeden, alles om zin te krijgen wordt vermeden, en er ontstaat een impasse.

Annette Akkermans: Ik zou beginnen met de druk eraf te halen. Dus niet: wanneer gaan we het eindelijk weer proberen, maar bijvoorbeeld: ik mis onze intimiteit en ik ben benieuwd hoe dit voor jou is. Waar heb je behoefte aan en wat zou je op dit moment prettig vinden?

Wanneer penetratie niet meer lukt, kan seks een beladen onderwerp worden. De ene partner is misschien bang om pijn te veroorzaken, terwijl de andere bang is om teleur te stellen. En voor u het weet wordt iedere aanraking een voorbode van de vraag: gaan we het vanavond proberen?

Het kan helpen om penetratie tijdelijk van het programma te halen. Daardoor ontstaat ruimte om weer positieve seksuele ervaringen op te doen, zonder dat iedere aanraking moet leiden tot gemeenschap. U gaat samen op ontdekkingstocht om uw seksuele repertoire uit te breiden, en dat kan een leuke, spannende en creatieve zoektocht zijn.

Een stel kan bijvoorbeeld afspreken: we gaan vanavond alleen samen ontdekken wat fijn voelt. Dat klinkt eenvoudig, maar het kan veel druk wegnemen. Blijf er vooral met elkaar over in gesprek en respecteer elkaars wensen en grenzen.

Bij langdurige pijn kan namelijk een vicieuze cirkel ontstaan van pijn, spanning, minder opwinding en minder lubricatie, waardoor seks vervolgens opnieuw pijnlijk wordt.

Wat kan een partner concreet doen, behalve geduldig zijn?

Margriet Adriaanse: Als eerste meegaan naar de controles bij de behandelaar, meekijken en uitleg vragen. Dan is de partner beter op de hoogte van wat lichen sclerosus is, en daar begint begrip en meedenken. Er zijn artsen die de partner mee laten kijken en extra uitleg geven.

De partner moet er mede voor zorgen dat degene met lichen sclerosus voldoende opgewonden is voordat er penetratie plaatsvindt. Het eigen vocht is het allerbeste glijmiddel en dat kan eventueel aangevuld worden, maar opgewonden zijn is belangrijk. Twee partners bereiken dat nooit op dezelfde manier. Een man gaat vaak in een fractie van een seconde van nul naar opwinding, maar de meeste vrouwen hebben daar veel meer tijd voor nodig.

Ga nooit penetratieseks hebben bij een actieve lichen sclerosus of een pijnlijke vulva of penis. Pijn is altijd een no go.

Annette Akkermans: Heel veel. Een partner kan bijvoorbeeld helpen om seksualiteit weer iets gezamenlijks te maken. Vraag bijvoorbeeld: wil je dat ik je aanraak, en zo ja, hoe? Of: wil je dat ik stop als je iets voelt? Luister vervolgens echt naar het antwoord.

Een partner kan daarnaast helpen om seks niet automatisch gelijk te stellen aan penetratie. Samen ontdekken wat wel prettig is, zorgt dat seksualiteit weer iets gezamenlijks wordt in plaats van iets waar degene met lichen sclerosus alleen maar problemen mee heeft.

Ook praktisch kan een partner ondersteunen: neem uw partner en de aandoening serieus, verdiep u erin, ga mee naar afspraken en laat u voorlichten. Zorg tijdens de seks voor voldoende opwinding zodat uw partner vochtig is, en leg geen druk op penetratie. Pijn is altijd een no go.

Is er veel angst voor pijn, schuldgevoel richting de partner of zijn de problemen langdurig, dan kan het heel waardevol zijn om samen naar een seksuoloog te gaan. Een partner hoeft het probleem niet op te lossen en degene met de aandoening ook niet alleen. Seks is van u samen, en daarom kunt u er ook samen voor zorgen dat het weer een veilige plek wordt.

Wat kunnen bezoekers verwachten van de Landelijke LS Informatiedag op 7 november in Vianen?

Margriet Adriaanse: Op onze landelijke informatiedag staan deskundige sprekers: een dermatoloog, een gynaecoloog, een seksuoloog, een onderzoeker en een bekkenfysiotherapeut, allemaal zeer deskundig op het gebied van lichen sclerosus. Daarbij is er tijd om lotgenoten te ontmoeten en staan er vijftien stands met relevante producten of uitleg, waaronder drie patientenorganisaties. Er zijn slips die erg prettig zijn bij lichen sclerosus, een bedrijf in medische hulpmiddelen, wasbare inlegkruisjes, een vulva-app in ontwikkeling, een bikefitter die mannen en vrouwen advies geeft zodat zij kunnen blijven fietsen, en De Paarse Keizerin is er ook.

Annette Akkermans: Wat ik mooi vind aan zo'n dag, is dat er ruimte is voor veel meer dan alleen de medische kant. Mensen krijgen informatie, kunnen vragen stellen en merken vaak ook dat ze niet de enige zijn met bepaalde klachten of onzekerheden. Dat is heel waardevol, zeker omdat de aandoening en de gevolgen ervan niet erg bekend zijn bij het grote publiek en mensen voor hun gevoel vaak alleen staan. Echt een aanrader om heen te gaan.

Mijn huid jeukt zo erg dat ik tijdens seks alleen daarmee bezig ben. Wat adviseert u?

Annette Akkermans: Jeuk kan zeker een belangrijke klacht zijn, maar bij de vrouwen die ik spreek zie ik dat er vaak meer speelt. De huid kan kwetsbaar zijn, er kunnen kloofjes of wondjes ontstaan en aanraking kan pijnlijk of branderig voelen. Soms is er littekenvorming of verandering van de anatomie. Dan is iemand tijdens seks voortdurend bezig met de vraag: gaat dit straks weer pijn doen of scheuren?

Dat is begrijpelijk. Als uw lichaam eerder heeft laten merken dat seks pijn kan doen, is het heel moeilijk om volledig te ontspannen en op te gaan in het moment.

Daarom zou ik niet zeggen: probeer de jeuk of pijn tijdens seks maar te negeren. Juist niet. Pijn, kloofjes of beschadiging zijn signalen om serieus te nemen. Bespreek aanhoudende klachten met uw behandelaar en kijk of de lichen sclerosus goed onder controle is.

Daarnaast is het belangrijk om seksuele activiteiten aan te passen aan wat de huid op dat moment aankan. Soms betekent dat tijdelijk geen penetratie. Soms betekent het dat u andere vormen van seks ontdekt. En soms is er vooral behoefte aan meer tijd, meer opwinding en veel glijmiddel.

Het doel is niet om uzelf te leren verdragen dat seks jeukt of pijn doet. Het doel is om seksualiteit weer te ervaren als iets dat veilig en prettig is, en van u.

Wanneer raadt u een dilatorset aan, en hoe bouwt iemand dat verstandig op?

Margriet Adriaanse: Een dilatorset is niet altijd een goed idee bij lichen sclerosus. Is de vagina-ingang te nauw geworden door littekenweefsel, dan is dat niet op te rekken met een dilator. Dat is zinloos.

Een dilator kan wel gebruikt worden om te oefenen met zelf aanraken, vaak op advies van een bekkenfysiotherapeut of seksuoloog. Begin in een warme en veilige omgeving en ontdek bijvoorbeeld dat een kleine dilator niet pijnlijk is. Dus nooit om op te rekken of open te houden.

Annette Akkermans: Een dilatorset is zeker niet automatisch de oplossing voor iedere vrouw met lichen sclerosus. Ik vind het belangrijk om eerst te kijken waarom penetratie niet lukt. Is de huid nog actief ontstoken of beschadigd? Zijn er kloofjes? Is er littekenvorming of een vernauwing? Of is de bekkenbodem sterk gaan aanspannen omdat penetratie in het verleden pijn heeft gedaan? Dat zijn verschillende situaties en die vragen niet om dezelfde aanpak. Een medisch behandelaar kan dat inschatten en doorverwijzen naar een bekkenfysiotherapeut of seksuoloog.

In de praktijk gebruik ik een dilatorset maar weinig bij vrouwen met lichen sclerosus. Niet omdat zo'n set verkeerd is, maar omdat er een nadeel aan kan zitten. Bij een set zit vaak een reeks maten: klein, groter, nog groter. En voor u het weet wordt het doel: ik moet uiteindelijk die grotere maat ook aankunnen. Dat kan ongemerkt voelen als een examen dat u moet halen. Terwijl de vraag wat mij betreft niet is hoe groot het moet zijn, maar wat voor u prettig en veilig voelt.

Wanneer seks of penetratie pijnlijk is geweest, komt uw lichaam als het ware in de waakstand. U let heel goed op ieder gevoel en de bekkenbodem kan zich aanspannen. Dan vind ik het vaak veel belangrijker om eerst weer positieve ervaringen op te doen met aanraking, en te merken dat u daar zelf de controle over heeft.

Dat kan heel klein beginnen. Zelf ontdekken wat prettig voelt. Met een partner bespreken wat fijn is. Aanraking van de vulva, zonder dat er iets naar binnen hoeft. En als iemand daaraan toe is, kan stap voor stap ontdekt worden hoe iets inbrengen voelt. U houdt daarbij steeds zelf de regie: u bepaalt wat er gebeurt, hoe ver u gaat en wanneer u stopt.

Een dilatorset kan voor sommige vrouwen een hulpmiddel zijn, bijvoorbeeld wanneer er een duidelijke reden is om heel geleidelijk te oefenen met iets inbrengen. Maar ik zou het niet zien als standaardoplossing, en ik zou het ook niet op eigen houtje aanraden. Dan bestaat het risico dat de nadruk onbewust toch op oprekken komt te liggen, terwijl dat zinloos is en wordt afgeraden door artsen, seksuologen en bekkenfysiotherapeuten.

Het doel is niet om steeds een grotere maat te kunnen verdragen. Het doel is dat iemand zich weer veilig voelt in haar eigen lichaam en plezier kan ervaren. Als penetratie daar uiteindelijk onderdeel van is, is dat mooi. Maar het hoeft geen eindpunt te zijn waar u naartoe moet.

Hoe u een dilator gebruikt om te oefenen, niet om op te rekken, leest u in onze gids over glijmiddel en dilators.

De wetenschap wijst dezelfde kant op. In een Deens onderzoek onder 158 vrouwen met een nieuwe diagnose lichen sclerosus kreeg de helft naast de gewone zorg maximaal acht gesprekken met een gespecialiseerde seksuoloog, waarbij partners werden aangemoedigd mee te komen. Na zes maanden ging het seksueel functioneren in die groep significant vooruit, en lag ook de kwaliteit van leven hoger dan in de controlegroep. Begeleiding is dus geen bijzaak naast de zalf.

Wilt u zich verder verdiepen: Erotische intelligentie van Esther Perel gaat over verlangen in een lange relatie, Kom als jezelf van Emily Nagoski over de omstandigheden waaronder opwinding ontstaat. Geen van beide gaat over lichen sclerosus, maar wat zij over context en druk schrijven herkent u waarschijnlijk.

Bronnen

Deze informatie is bedoeld ter ondersteuning en vervangt geen medisch advies. Bij twijfel of klachten neemt u contact op met uw huisarts, dermatoloog of bekkenfysiotherapeut.

Wij gebruiken uitsluitend Nederlandse richtlijnen, erkende gezondheidsinstanties, de patiëntenvereniging en wetenschappelijke literatuur. Commerciële blogs en fora nemen wij niet op als bron.

  1. 1. Thuisarts.nl (Nederlands Huisartsen Genootschap)
    Ik heb lichen sclerosus bij mijn schaamlippen, ingang van de vagina en anus
    Publieksinformatie over klachten, onderzoek, behandeling met hormoonzalf en het belang van doorsmeren.
    bekijk bron. Geraadpleegd op 30 september 2026.
  2. 2. Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie
    Lichen sclerosus, chronische ontsteking van de huid
    Beschrijving van het ziektebeeld, de gevolgen voor de anatomie en wanneer een gynaecoloog nodig is.
    bekijk bron. Geraadpleegd op 30 september 2026.
  3. 3. Richtlijnendatabase, Federatie Medisch Specialisten
    Richtlijn Lichen sclerosus
    De Nederlandse behandelrichtlijn voor artsen, gebruikt voor de medische onderbouwing.
    bekijk bron. Geraadpleegd op 30 september 2026.
  4. 4. Wetenschappelijke literatuur, PubMed Central
    Gerandomiseerd onderzoek onder 158 vrouwen met een nieuwe diagnose lichen sclerosus
    Gebruikt voor de uitspraak dat begeleiding door een gespecialiseerde seksuoloog het seksueel functioneren en de kwaliteit van leven verbetert.
    bekijk bron. Geraadpleegd op 30 september 2026.
  5. 5. Hormoonpoli, artsenpraktijk
    Lichen sclerosus
    Gebruikt voor het advies van Nederlandse artsen over glijmiddel op siliconenbasis in plaats van waterbasis.
    bekijk bron. Geraadpleegd op 30 september 2026.
  6. 6. Hulpmiddelenwijzer, Vilans
    Glijmiddel
    Onafhankelijke voorlichting over de soorten glijmiddel en waar u op let bij een gevoelige huid.
    bekijk bron. Geraadpleegd op 30 september 2026.
  7. 7. Stichting Lichen Sclerosus
    Lichen Sclerosus, de Nederlandse patiëntenvereniging
    Voorlichting, lotgenotencontact en de Landelijke LS Informatiedag.
    bekijk bron. Geraadpleegd op 30 september 2026.

Veelgestelde vragen

Welk standje is het prettigst bij lichen sclerosus?

Dat verschilt per vrouw. Zoek houdingen met zo min mogelijk druk en wrijving waarbij u zelf de diepte en het tempo bepaalt, zoals lepeltje lepeltje, vrouw bovenop, of missionaris met een kussen onder uw bekken. Een positiekussen verandert de hoek zonder dat u zich hoeft in te spannen.

Helpt begeleiding door een seksuoloog bij lichen sclerosus?

In een gerandomiseerd onderzoek onder 158 vrouwen met een nieuwe diagnose lichen sclerosus ging het seksueel functioneren significant vooruit bij de groep die naast de gewone zorg maximaal acht gesprekken met een gespecialiseerde seksuoloog kreeg. Ook de kwaliteit van leven lag in die groep hoger. Uw arts kan u doorverwijzen.

Kan lichen sclerosus het gevoel in de clitoris verminderen?

Dat kan. De NVDV beschrijft dat de voorhuid van de clitoris betrokken kan raken bij de littekenvorming en de clitoris meer kan gaan bedekken, waardoor stimulatie meer moeite kost en de plek minder gevoelig aanvoelt. De ontsteking zit nooit in de clitoris zelf. Merkt u veranderingen, maak dan een afspraak met uw arts.

Moet ik hormoonzalf blijven smeren als ik geen klachten meer heb?

Ja. Volgens Thuisarts.nl gaat u na ongeveer vier weken door met een tot vier keer per week, meestal levenslang, ook als de klachten weg lijken. Doorsmeren vermindert pijn en jeuk, verkleint de kans op littekens en vergroeiingen en verkleint de kans op schaamlipkanker. Volg altijd het schema van uw arts.

Is glijmiddel nodig bij lichen sclerosus?

Thuisarts.nl noemt glijmiddel als iets dat kan helpen wanneer vrijen pijn doet. Bij lichen sclerosus is het geen extraatje. Ga nooit over tot vaginaal contact als u droog bent, en kies een parfumvrij glijmiddel zonder prikkelende toevoegingen. Wordt u snel weer droog en wilt u niet bijsmeren, dan is siliconenbasis meestal prettiger; kiest u voor mild en afspoelbaar, of gebruikt u siliconen speeltjes of dilators, dan is waterbasis de juiste keuze en smeert u tussendoor bij.

De hele afweging staat in onze gids over glijmiddel en dilators.

Reactie plaatsen

Let op: opmerkingen moeten worden goedgekeurd voordat ze worden gepubliceerd.