Welk glijmiddel bij lichen sclerosus? En zo gebruikt u dilators veilig

Wat vaginale dilatatie is en voor wie het zinvol kan zijn

Dilators zijn gladde staafjes in oplopende maten waarmee u uw lichaam laat wennen aan penetratie. Belangrijk: een dilator is een hulpmiddel, geen behandeling van lichen sclerosus. De behandeling is medisch en bestaat uit zalven die uw arts voorschrijft. Een dilator doet niets aan de ontsteking.

Waar het wel bij kan helpen, zijn de gevolgen: een nauwer geworden vagina-ingang, of een bekkenbodem die zich uit voorzorg is gaan aanspannen. De NVDV beschrijft dat bij vrouwen bij wie de vagina-ingang zo krap wordt dat seksueel contact belemmerd wordt, verwijzing naar een gynaecoloog kan volgen, die kijkt naar mogelijkheden om de ingang op te rekken of operatief wijder te maken. Dat oprekken hoort dus in overleg met uw arts.

Wat onderzoek zegt

Geen enkele Nederlandse richtlijn beveelt dilators aan als behandeling van lichen sclerosus. Wat er wel is, komt uit het Deense onderzoek van Vittrup en collega's onder vrouwen met een nieuwe diagnose. Daarin was dilatatie geen losse oefening: pas als een stel samen besloot weer naar gemeenschap toe te werken, werd opbouwend inbrengen met de vingers of met dilators in oplopende maten uitgebreid geïntroduceerd, binnen de begeleiding door een seksuoloog.

De onderzoekers zagen dat die dilatatie samenhing met een grotere verbetering van het seksueel functioneren dan begeleiding alleen. Daar hoort een voorbehoud bij, dat de auteurs zelf ook maken: het is een nadere analyse binnen de behandelde groep, buiten de oorspronkelijke loting. Een aanwijzing dus, geen bewijs.

Onze conclusie: een dilatorset werkt het beste binnen begeleiding, niet in plaats daarvan. Vraag uw arts om verwijzing naar een seksuoloog of bekkenfysiotherapeut.

Een dilatorset kiezen: maten en materiaal

Kies een set die klein genoeg begint. Niet de grootste maat telt maar de kleinste: die bepaalt of u kunt beginnen zonder pijn.

De Siliconen Dilator Set loopt in vijf maten op van 1,25 tot 3,25 cm diameter, in zacht siliconen dat snel de lichaamstemperatuur aanneemt. Wij lieten deze set testen door bekkenfysiotherapeuten en seksuologen; hun oordeel was positief. Onthoud wel: bij siliconen dilators gebruikt u waterbasis.

Wilt u dilators die ook kunnen trillen: de Dilatorset van Dr. Laura Berman, vijf maten met trilfunctie. De volledige keuze staat in Dilators en pelottes.

Het stappenplan

• Kies een rustig moment waarop u niet gestoord wordt, en zorg dat u warm en ontspannen ligt.
• Begin altijd met de kleinste maat, ook als het de vorige keer met een grotere lukte. Dat is geen stap terug, dat is de opbouw.
• Gebruik ruim glijmiddel, op de dilator en op uzelf.
• Breng hem langzaam in en laat hem liggen. Het gaat om wennen, niet om bewegen. Adem rustig in en uit.
• Stop bij pijn. Een gevoel van rek mag, pijn niet. Pijn leert uw lichaam zich te beschermen, en dat werkt averechts.
• Ga pas een maat omhoog als de huidige maat meerdere keren comfortabel ging.
• Reinig na gebruik met lauw water en milde zeep, en smeer uzelf daarna in.

De rol van uw partner

Dilators hoeven geen eenzame oefening te zijn. Sommige vrouwen doen het liever alleen, anderen vinden het prettig als hun partner erbij is. Allebei is prima. Wat wel helpt, is dat uw partner weet wat u doet en waarom. In het Deense onderzoek werden partners uitdrukkelijk aangemoedigd mee te komen.

Wanneer u eerst naar arts of bekkenfysiotherapeut gaat

Ga eerst langs uw arts als u dit herkent: u heeft nooit een diagnose gehad, u heeft nu een opvlamming met kloofjes of wondjes, u bloedt bij aanraking, u merkt een bultje, zweertje of verdikking, of de vagina-ingang is duidelijk nauwer geworden. Oprekken op eigen houtje is dan niet verstandig.

Spant uw bekkenbodem bij de gedachte alleen al aan, vraag dan om een bekkenfysiotherapeut. Die leert u de spieren te ontspannen, en dat scheelt meer dan een grotere maat.