Inhoudsopgave

Lichen sclerosus wordt bijna altijd besproken als een vrouwenaandoening. Toch komt het ook bij mannen en jongens voor, op de eikel en de voorhuid, en juist daar wordt het laat herkend: de klachten worden lang aangezien voor een schimmel of een te strakke voorhuid. Dit artikel legt uit wat u kunt zien en voelen, wanneer u naar de arts gaat en wat eraan te doen is.

Wat lichen sclerosus bij mannen is

Lichen sclerosus is een chronische huidaandoening waarbij de huid minder soepel wordt en harder aanvoelt. Bij mannen zit het vooral op de eikel en de voorhuid, minder vaak rond de plasbuisopening, op de balzak of bij de anus. U ziet lichte, glanzende of juist verdikte plekken, soms met kleine blauwpaarse vlekjes. De huid verliest elasticiteit, waardoor er wondjes, scheurtjes en littekens kunnen ontstaan.

De oorzaak is niet precies bekend. Waarschijnlijk spelen een fout in het afweersysteem, erfelijke gevoeligheid en irritatie door urine een rol. Het kan op elke leeftijd beginnen, ook bij jongens. Genezen kunt u er niet van, maar behandeling maakt de klachten minder en verkleint de kans op blijvende schade. Rustige en drukke periodes wisselen elkaar af.

Lichen sclerosus zien artsen vrijwel alleen bij mannen die niet besneden zijn. Vocht en urine die onder de voorhuid achterblijven spelen daarbij een rol. Dat verklaart ook waarom een besnijdenis bij veel mannen de klachten wegneemt.

Symptomen die u serieus moet nemen

Dit zijn geen aanstellersklachten, en ze gaan zelden vanzelf over.

  • Witte of glanzende, harde plekjes op de eikel of voorhuid, met een perkamentachtig gevoel.
  • Jeuk en een branderig gevoel, vaak het eerste wat opvalt.
  • Scheurtjes en wondjes die terugkomen en littekens achterlaten.
  • Pijn bij een erectie en bij het vrijen, doordat de huid strak staat en niet meerekt.
  • Een voorhuid die strakker wordt en moeilijker of niet meer terug te trekken is, soms met vergroeiing van de voorhuid aan de eikel.
  • Plasklachten: een dunne harde straal, sproeien of moeilijk op gang komen, wat wijst op een vernauwing bij de plasbuisopening.

Herkent u hier meer dan een punt van, maak dan een afspraak bij de huisarts. Littekenweefsel dat er eenmaal zit, gaat niet meer weg.

Bij jongens is lichen sclerosus een van de meest voorkomende oorzaken van een voorhuid die niet meer terug te trekken is. Gaat dat bij uw zoon niet vanzelf over of ontstaat het juist opnieuw, laat het dan beoordelen door de huisarts. Vroeg behandelen voorkomt littekenvorming.

Herkent u hier meer dan een punt van, maak dan een afspraak bij de huisarts.

Naar de huisarts, en dan

De huisarts is de eerste stap en verwijst zo nodig door naar de dermatoloog of uroloog. De diagnose volgt meestal uit het klinische beeld, bij twijfel uit een biopt: een klein stukje huid onder de microscoop.

Behandeling begint meestal meteen, ook als de klachten u meevallen: onbehandelde lichen sclerosus kan de huid blijvend veranderen.

Hoe wordt het behandeld

De basis is een vette zalf zonder medicijnen, bijvoorbeeld cetomacrogolzalf, een paar keer per dag. Daarnaast schrijft de arts een sterke hormoonzalf voor, meestal clobetasol of mometason: eerst een keer per dag, na ongeveer vier weken nog een tot vier keer per week. Dat doorsmeren volgens schema is het belangrijkste deel van de behandeling, ook als u niets meer voelt. Helpt de hormoonzalf onvoldoende of geeft die bijwerkingen, dan is tacrolimuszalf een alternatief.

Blijft de voorhuid ondanks zalf te strak staan of is hij vergroeid met de eikel, dan kan de uroloog een besnijdenis voorstellen. De Nederlandse richtlijn adviseert die te overwegen bij een door lichen sclerosus veroorzaakte balanitis of fimose die onvoldoende op zalf reageert, en meldt dat de ingreep genezend is bij 92 procent van de mannen bij wie de aandoening tot de voorhuid beperkt blijft. Twee dingen horen daarbij: een besnijdenis kan gevoelsverlies geven en daarmee verlies van seksueel plezier, en controle bij de dermatoloog blijft ook daarna nodig. Bij een vernauwde plasbuisopening kiest de uroloog de techniek met de meeste kans van slagen.

Over het risico op kanker kunnen we kort zijn. Van de honderd mannen met lichen sclerosus krijgen een of twee mannen peniskanker. Dat is de reden voor controle bij de arts, en geen reden voor paniek. Bekijk uw penis, eikel, voorhuid, balzak en anus bijvoorbeeld een keer per maand, en laat een wondje dat niet geneest, een bultje of een verharding altijd beoordelen.

Ook als de klachten weg zijn blijft controle nodig. Meestal spreekt uw arts een controle af die in het begin vaker plaatsvindt en daarna ongeveer jaarlijks. Controleer daarnaast zelf maandelijks op veranderingen zoals een bultje, een zweertje of een verdikte plek, en meld die snel.

Dat doorsmeren volgens schema is het belangrijkste deel van de behandeling, ook als u niets meer voelt.
Pjur Med Sensitive glijmiddel op waterbasis voor gevoelige huid, transparante tube met witte dop

Zelfzorg en intimiteit

Naast de zalf van uw arts scheelt dagelijkse verzorging veel.

  • Was alleen met water, zonder zeep, en dep daarna goed droog.
  • Droog goed af na het plassen, zodat er geen urine op de aangedane huid blijft.
  • Smeer een paar keer per dag vette zalf, zoals uw arts adviseert.
  • Draag katoenen ondergoed en vermijd kleding die schuurt.
  • Krab niet, hoe vervelend de jeuk ook is.
  • Niet roken is algemeen advies en telt hier extra mee voor uw huid.

Voor seks geldt een eenvoudige regel: wrijving is het probleem, glijmiddel is de oplossing. Thuisarts adviseert bij pijn bij het vrijen glijmiddel te gebruiken en zo nodig een andere houding te kiezen. Kies iets parfumvrijs zonder verwarmende toevoegingen, bijvoorbeeld Pjur Med Premium Glide uit onze collectie Glijmiddelen. Welke basis waarmee samengaat en waar u bij condooms en speeltjes op moet letten, leest u in onze gids over glijmiddel bij lichen sclerosus. Heeft u na het vrijen een paar dagen nodig voordat de huid rustig is, neem die dan.

Mannen met lichen sclerosus dragen dezelfde last als vrouwen: dagelijkse jeuk en pijn, een seksleven dat verandert, en de neiging om het voor zich te houden. Erover praten met uw partner of uw huisarts is geen zwakte. Lukt dat gesprek niet, vraag uw arts dan om een verwijzing naar een seksuoloog.

Heeft u na het vrijen een paar dagen nodig voordat de huid rustig is, neem die dan.

Verzorging en glijmiddel bij een gevoelige huid

Link label
We-Vibe Vector+ prostaatmassager in zwart op witte achtergrond

Als penetratie lastig is

Maakt lichen sclerosus penetratie pijnlijk of onmogelijk, dan hoeft seks daar niet mee op te houden. Veel mannen merken dat de huid juist rustiger blijft als er minder rek en wrijving op de voorhuid en de eikel komt.

Prostaatstimulatie is dan een mogelijkheid. De prostaat wordt via de anus bereikt, dus de aangedane huid blijft buiten schot. Gebruik altijd ruim glijmiddel op waterbasis, neem de tijd en kies een model met een brede voet. Doet het pijn, stop dan en forceer niets.

Let op: lichen sclerosus kan ook rond de anus zitten. Heeft u daar plekken, overleg dan eerst met uw arts voordat u anale stimulatie probeert.

Ook zonder penetratie is er veel mogelijk: strelen, masturbatie met voldoende glijmiddel, en aandacht voor andere gevoelige plekken. Overleg bij twijfel met uw arts, zeker als u net een ingreep achter de rug heeft.

Prostaatstimulatie als alternatief

Link label

Bronnen en verder lezen

Deze informatie is bedoeld ter ondersteuning en vervangt geen medisch advies. Bij twijfel of klachten neemt u contact op met uw huisarts, dermatoloog of bekkenfysiotherapeut.

Bronnen

Verder lezen

Veelgestelde vragen

Is lichen sclerosus besmettelijk?

Nee. Lichen sclerosus is niet besmettelijk en u krijgt het ook niet via seks. Dat staat zo beschreven door Thuisarts en Apotheek.nl.

Gaat het over na een besnijdenis?

Vaak geeft een besnijdenis duidelijke verbetering. Bij mannen bij wie de aandoening tot de voorhuid beperkt blijft, is de ingreep volgens de Nederlandse richtlijn in 92 procent van de gevallen genezend. Een garantie is het niet, en controle bij de dermatoloog blijft daarna nodig.

Mag ik gewoon seks hebben?

Ja. Gebruik glijmiddel, kies zo nodig een andere houding, en luister naar uw lichaam. Doet het pijn, stop dan en bespreek het met uw arts of een seksuoloog.

Is het kanker?

Nee. Mannen met lichen sclerosus hebben wel een grotere kans op peniskanker: van de honderd mannen krijgen een of twee mannen dat. Daarom zijn de jaarlijkse controles belangrijk en laat u veranderingen altijd beoordelen.

Meer over lichen sclerosus

Reactie plaatsen

Let op: opmerkingen moeten worden goedgekeurd voordat ze worden gepubliceerd.