Vrijen hoort prettig te voelen,
niet pijnlijk.

Toch komt pijn bij het vrijen vaker voor dan u denkt en de oorzaak ligt verrassend vaak in de bekkenbodem. Bij een te gespannen bekkenbodem ontstaat een branderig, schrijnend gevoel bij penetratie en soms vaginisme. Bij een te zwakke bekkenbodem voelt het gevoel minder, kan urineverlies optreden of komt een orgasme moeilijker. Ook mannen kunnen door een te gespannen bekkenbodem pijn bij vrijen, een verstoorde erectie of vroegtijdig klaarkomen ervaren. In dit artikel leest u welke klachten passen bij welk type bekkenbodem, en welke oefeningen, fysiotherapie en behandelingen volgens onder andere het Nederlands Huisartsen Genootschap en de Nederlandse Vereniging voor Bekkenfysiotherapie echt verlichting geven.

Door Suze Keizers, redactie De Paarse Keizerin. Geplaatst op 20 juli 2019. Laatst inhoudelijk bijgewerkt en gecontroleerd op 31 mei 2026 aan de hand van bronnen van Thuisarts.nl (NHG), de Nederlandse Vereniging voor Bekkenfysiotherapie (KNGF) en peer-reviewed literatuur via NCBI Bookshelf.

Inhoudsopgave

Wanneer een bekkenbodem pijn bij vrijen veroorzaakt

De bekkenbodem is een laag spieren en bindweefsel onder in het bekken. Deze spieren ondersteunen blaas, baarmoeder (bij vrouwen) en darmen, en regelen plassen, ontlasten en de seksuele functie. Voor prettige seks moeten de bekkenbodemspieren in balans zijn: krachtig genoeg om te ondersteunen en flexibel genoeg om gecontroleerd te ontspannen tijdens penetratie.

Pijn bij vrijen, in medische termen ook wel dyspareunie genoemd, komt veel voor. Volgens de Nederlandse Vereniging voor Bekkenfysiotherapie (NVFB) ervaart een aanzienlijk deel van de Nederlandse vrouwen klachten tijdens of na het vrijen, en ook bij mannen is dyspareunie een bekende klacht. Het onderscheid dat klinisch het belangrijkst is, is dat tussen een te gespannen (hypertone) bekkenbodem en een te slappe of verzwakte bekkenbodem. Beide geven verschillende klachten en vragen om een andere aanpak.

Functies van een gezonde bekkenbodem:

  • het beheersen van plassen en ontlasten;
  • het ondersteunen van de stabiliteit van het bekken;
  • het dragen van de organen in de buikholte;
  • het reguleren van de seksuele functie, inclusief gevoel, erectie en orgasme.

Een te gespannen bekkenbodem: hoe herkent u het, wat helpt er?

Bij een hypertone bekkenbodem blijven de spieren voortdurend aangespannen. Dat geeft pijn en maakt het lastig om te ontspannen tijdens vrijen. De klachten ontstaan vaak sluipend en worden zowel bij vrouwen als bij mannen gezien.

Klachten die passen bij een te gespannen bekkenbodem

  • branderige of schrijnende pijn bij de ingang van de vagina of in het perineum, voor, tijdens of na het vrijen;
  • moeite met het inbrengen van een tampon, vinger of penis;
  • aanhoudende pijn na de vrijpartij;
  • chronische pijn in onderbuik, rug, bekken of liezen;
  • moeite met volledig uitplassen of het gevoel dat de blaas niet leeg is;
  • bij vrouwen: vaginisme, waarbij de spieren onvrijwillig samentrekken en penetratie moeilijk of onmogelijk maken;
  • bij mannen: erectieproblemen, vroegtijdig klaarkomen of pijn bij de zaadlozing.

Vaginisme en de vicieuze cirkel

Als de bekkenbodem onbewust te veel aangespannen wordt, kan een vicieuze cirkel ontstaan. Door pijn ontstaat angst voor de volgende keer. Bij die gedachte wordt de vagina minder vochtig, wat opnieuw leidt tot meer pijn. De seksuele opwinding zakt weg en de bekkenbodemspieren spannen reflexmatig aan. Dat patroon noemen we vaginisme. Het kan ontstaan bij vrouwen die eerder wel zonder pijn vreeën, bijvoorbeeld na een vervelende ervaring, tijdens een spanningsvolle periode of in de overgang. Volgens Thuisarts.nl is de eerste stap rust nemen, het patroon doorbreken en hulp zoeken bij huisarts of bekkenfysiotherapeut.

Veelvoorkomende oorzaken

  • stress, spanning en angst voor pijn;
  • negatieve seksuele ervaringen of een belaste seksuele opvoeding;
  • relationele factoren of vertrouwensproblemen;
  • vaginale droogheid door medicatie, ziekte of overgang;
  • secundaire dyspareunie: pijn die ontstaat na een fase zonder klachten, bijvoorbeeld na een bevalling, operatie of in de overgang.

Wat helpt

De Nederlandse Vereniging voor Bekkenfysiotherapie noemt bekkenbodemfysiotherapie de aangewezen eerste stap bij een hypertone bekkenbodem. Een gespecialiseerde bekkenfysiotherapeut werkt met bewustwording, ademhaling, ontspanningsoefeningen en, waar nodig, voorzichtige rekoefeningen. Bij seksuele klachten kan een verwijzing naar een seksuoloog passend zijn. Glijmiddel en een langer voorspel verlichten de drempelpijn niet structureel, maar kunnen wel de vicieuze cirkel doorbreken, zodat de behandeling beter werkt.

Wilt u praktische ondersteuning thuis, dan vindt u in onze gids met hulpmiddelen bij seksuele pijn door bekkenbodemproblemen concrete tips.

Een te slappe of verzwakte bekkenbodem: klachten en oplossingen

Een verzwakte bekkenbodem ontstaat vooral bij vrouwen, maar komt ook bij mannen voor. De spieren zijn te slap om de organen voldoende te ondersteunen, met klachten op het gebied van plassen, ontlasten, ondersteuning en seksualiteit als gevolg.

Oorzaken van een verzwakte bekkenbodem

  • Zwangerschap en bevalling. Een bevalling kan de bekkenbodemspieren uitrekken of beschadigen. Postpartumklachten bij vrijen zijn volgens de NVFB heel gangbaar en in de meeste gevallen goed te behandelen.
  • Veroudering en overgang. Met het ouder worden verliezen de spieren kracht. Bij vrouwen speelt de daling van oestrogeen na de overgang een rol; vaginaal weefsel wordt dunner en droger.
  • Overbelasting. Zwaar tillen, overgewicht en chronisch hoesten (bijvoorbeeld door roken) belasten de bekkenbodem fors.
  • Aangeboren zwakte van het bindweefsel. Sommige mensen zijn van nature vatbaarder voor verzakkingen of hernia's.

Mogelijke klachten

  • ongewenst urineverlies, vooral bij hoesten, niezen of inspanning;
  • een verzakking van blaas, baarmoeder of darm;
  • moeite met goed uitplassen, of juist frequent aandranggevoel;
  • terugkerende blaasontstekingen;
  • obstipatie of moeite met het ophouden van ontlasting.

Seksuele klachten bij vrouwen met een zwakke bekkenbodem

  • Verminderde gevoeligheid. De vagina kan ruim aanvoelen, met minder gevoel tijdens het vrijen.
  • Urineverlies. Sommige vrouwen verliezen urine tijdens vrijen of orgasme.
  • Moeilijker een orgasme krijgen. Door verminderde spierkracht voelt het ritmische samentrekken minder sterk aan.

Wat helpt

Bekkenbodemfysiotherapie is ook hier de eerste stap. Een fysiotherapeut leert u de juiste spieren aanspannen en ontspannen, en bouwt kracht en coördinatie op. Gerichte oefeningen kunt u na instructie ook thuis doen; zie ons artikel Oefeningen en tips voor het verbeteren van een zwakke bekkenbodem. Sommige vrouwen gebruiken daarnaast vaginaballetjes om de spieren bewust te leren aanspannen. Bij verzakkingen of aanhoudend urineverlies kan een arts een ring (pessarium) of een operatie overwegen. Bij vaginale droogheid in de overgang kan oestrogeencrème of een zetpil, op recept, de klachten verlichten.

Pijn bij vrijen bij mannen: ook hier speelt de bekkenbodem

Bij mannen komt pijn bij vrijen minder vaak ter sprake, maar de klacht bestaat wel degelijk. De bekkenbodem werkt bij mannen net zo, alleen anders ingebed: rond plasbuis, prostaat en penisbasis. Volgens de internationale literatuur (NCBI Bookshelf, "Pelvic Floor Dysfunction", Grimes en Stratton) is een te gespannen bekkenbodem een onderschatte oorzaak van chronische bekkenpijn en seksuele klachten bij mannen.

Klachten die passen bij een te gespannen bekkenbodem bij mannen

  • Erectieproblemen. Door te hoge spierspanning komt de erectie minder makkelijk op gang of houdt deze niet aan.
  • Vroegtijdig klaarkomen. Continue spanning maakt het lastig om het moment van zaadlozing te sturen.
  • Pijn bij de zaadlozing of een branderig gevoel rond perineum, scrotum of penisbasis.
  • Pijn rond de prostaat. Deze klacht wordt vaak verward met prostatitis, terwijl de oorzaak in de spierspanning ligt.

Ook bij mannen ontstaat een vicieuze cirkel

Een eerste vervelende ervaring (erectieverlies, pijn) leidt tot spanning bij een volgende keer. Die spanning houdt de bekkenbodem aangespannen, waardoor de klacht terugkomt. Bekkenbodemfysiotherapie en, waar zinvol, gesprekken met een seksuoloog doorbreken dit patroon. Zie ook Pijn bij vrijen komt ook voor bij mannen.

Verzwakte bekkenbodem bij mannen

Bij mannen komt verzwakking minder vaak voor, maar speelt zij wel na een prostaatoperatie of bij chronische overbelasting. Klachten zijn dan vooral urineverlies en verminderd gevoel bij de zaadlozing. Ook hier is bekkenbodemfysiotherapie de aangewezen weg.

Wat u zelf kunt doen en wanneer u naar de huisarts of bekkenfysiotherapeut gaat

Veel klachten verbeteren al door bewustwording, een paar leefstijlaanpassingen en gerichte oefeningen. Lukt dat onvoldoende, dan is de huisarts de eerste stap. Die kan doorverwijzen naar een bekkenfysiotherapeut of seksuoloog. In Nederland is voor de bekkenfysiotherapeut vaak ook directe toegang (DTF) mogelijk, mits uw zorgverzekeraar dat toestaat.

Wat doet een bekkenfysiotherapeut precies

Een gespecialiseerde bekkenfysiotherapeut start met een uitgebreid gesprek over uw klachten, kijkt naar houding, ademhaling en stabiliteit, en kan, met uw toestemming, een vaginaal of anaal onderzoek doen om de spierfunctie te beoordelen. Daarna volgt een persoonlijk behandelplan, opgebouwd uit:

  • bewustwordingsoefeningen, zodat u de spieren leert voelen en aansturen;
  • ademhalings- en ontspanningsoefeningen bij een te gespannen bekkenbodem;
  • kracht- en coördinatieoefeningen bij een verzwakte bekkenbodem;
  • waar passend: biofeedback, ballonnetjes-oefeningen of elektrostimulatie als ondersteuning.

Een gespecialiseerde bekkenfysiotherapeut bij u in de buurt vindt u via bekkenfysiotherapie.nl, de patiëntsite van de Nederlandse Vereniging voor Bekkenfysiotherapie.

Hoe lang duurt het voordat ik verbetering merk

Bij consequent oefenen merken veel mensen na vier tot acht weken verbetering. Het volledige effect treedt vaak na drie tot zes maanden op. Houd na herstel een onderhoudsschema aan, ook bij stress, zwaardere belasting of in de overgang.

Wanneer is meer nodig

Als oefeningen, fysiotherapie en medicatie onvoldoende helpen, kan de huisarts u doorverwijzen naar een gynaecoloog, uroloog of seksuoloog. Bij ernstige verzakkingen of aanhoudend urineverlies komen een pessarium of een operatie in beeld. Bij mannen met plasklachten en een vermoeden van prostaatpathologie wordt vaak eerst bekkenbodemonderzoek geadviseerd, omdat de oorzaak vaker in de spierspanning ligt dan in de prostaat zelf.

Algemene leefstijl-tips voor een gezonde bekkenbodem

  • Een vezelrijk dieet en voldoende drinken (1,5 tot 2 liter per dag, inclusief koffie en thee) helpen verstopping en onnodig persen te voorkomen.
  • Bij overgewicht neemt de belasting van de bekkenbodem toe; afvallen verlicht de druk.
  • Zwaar tillen liever beperken, zeker bij een verzwakte bekkenbodem. Normale dagelijkse tilwerkzaamheden zijn geen probleem.
  • Stoppen met roken verkleint de kans op chronisch hoesten, dat de bekkenbodem fors belast.
  • Strakke korsetten en strakke broeken verhogen de druk in de buik en kunnen op termijn de bekkenbodem belasten.
  • Gerichte oefeningen bij een verzwakte bekkenbodem versterken de spieren, ontspanningsoefeningen helpen bij een te gespannen bekkenbodem.
  • Bij vrijen helpt het gebruik van een glijmiddel en een langer voorspel om wrijvingspijn te beperken en de seksuele opwinding rustig op te bouwen.

Wilt u thuis aan de slag?

Bekijk onze bekkenbodemtrainers en dilators/pelottes, of doe de keuzehulptest. Twijfelt u over de oorzaak? Begin altijd bij uw huisarts of een bekkenfysiotherapeut. Of lees meer:

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik of mijn bekkenbodem te gespannen is?+

Signalen zijn een branderig gevoel bij penetratie, moeite met het inbrengen van een tampon, aanhoudende pijn na de vrijpartij en frequente aandrang zonder dat er veel urine komt. Soms is er ook pijn in de onderbuik, rug of liezen. Een bekkenfysiotherapeut kan dit vaststellen door een gericht onderzoek.

Helpt bekkenbodemfysiotherapie echt tegen pijn bij vrijen?+

Ja, voor een groot deel van de vrouwen en mannen. Een gespecialiseerde bekkenfysiotherapeut werkt met bewustwording, ademhaling, ontspanningsoefeningen en, bij een verzwakte bekkenbodem, met kracht- en coordinatieoefeningen. De NVFB en de internationale literatuur noemen bekkenbodemfysiotherapie de eerste stap bij dyspareunie en vaginisme.

Hoe lang duurt het voordat ik verbetering merk?+

Bij consequent oefenen merken veel mensen na vier tot acht weken verbetering. Het volledige effect ontstaat vaak na drie tot zes maanden. Daarna helpt een onderhoudsschema om herstel vast te houden, zeker bij stress of in de overgang.

Kunnen mannen ook pijn bij vrijen hebben door de bekkenbodem?+

Ja. Een te gespannen bekkenbodem bij mannen geeft pijn rond het perineum, pijn bij de zaadlozing, erectieproblemen of vroegtijdig klaarkomen. De klacht wordt vaak verward met prostatitis. Een gespecialiseerde bekkenfysiotherapeut kan hier gericht bij helpen.

Wanneer ga ik naar de huisarts en wanneer naar de bekkenfysiotherapeut?+

Begin bij de huisarts; die kan u zo nodig doorverwijzen. In Nederland is voor de bekkenfysiotherapeut vaak ook directe toegang (DTF) mogelijk, mits uw zorgverzekeraar dat toestaat. Bij aanhoudende of ernstige klachten zoals een verzakking of aanhoudend urineverlies kan de huisarts u verwijzen naar een gynaecoloog of uroloog.

Helpen een glijmiddel of langer voorspel ook als de oorzaak in de bekkenbodem zit?+

Een glijmiddel en een langer voorspel verminderen wrijvingspijn en helpen bij vaginale droogheid, maar lossen een bekkenbodemprobleem niet structureel op. Wel kunnen ze de vicieuze cirkel van angst, spanning en pijn doorbreken, zodat een behandeling van de bekkenbodem beter aanslaat. Thuisarts.nl noemt rust, opwinding opbouwen en glijmiddel als praktische eerste stap.

Bronnen en verantwoording

Voor dit artikel raadpleegden wij onafhankelijke, gezaghebbende bronnen. Wij geven de voorkeur aan wetenschappelijke literatuur en erkende Nederlandse gezondheidsinstanties. Komt een bewering niet uit een controleerbare bron, dan formuleren wij die voorzichtig of laten haar weg.

  1. Thuisarts.nl (Nederlands Huisartsen Genootschap, Federatie Medisch Specialisten, Patiëntenfederatie Nederland), "Pijn bij ingang vagina". bekijk bron
  2. Nederlandse Vereniging voor Bekkenfysiotherapie (NVFB, onderdeel van KNGF), "Klachten tijdens het vrijen (vrouwen)". bekijk bron
  3. Grimes WR, Stratton M, "Pelvic Floor Dysfunction", in StatPearls, NCBI Bookshelf, bijgewerkt 2023. bekijk bron
  4. Nederlandse Vereniging voor Bekkenfysiotherapie (NVFB) via KNGF, beroepsvereniging-pagina. bekijk bron
  5. Nederlandse Vereniging voor Bekkenfysiotherapie (NVFB), "Seksuele klachten bij mannen". bekijk bron

Met dank aan drs. Daniëlle van Reijn, bekkenfysiotherapie Baarn, voor haar oorspronkelijke bijdrage aan dit artikel.

Gerelateerde berichten