Het korte antwoord

Een pijnlijke of geïrriteerde vagina zit vaak aan de buitenkant: bij de vulva, dus de schaamlippen en de ingang van de vagina. Doet vooral het vrijen pijn? Dan is de meest voorkomende oorzaak dat u nog niet opgewonden en vochtig genoeg bent. Andere oorzaken zijn een dunnere, drogere huid na de overgang, eczeem of irritatie door zeep, een schimmel, een soa, lichen sclerosus en vulvodynie.

  • Was de vulva alleen met lauw water, zonder zeep of intiemproducten.
  • Doet het vrijen pijn, stop dan, en neem de tijd om vochtig te worden.
  • Opgewonden maar toch droog? Een glijmiddel op waterbasis zonder parfum, zoals Pjur Med Sensitive, maakt het gladder.
  • Koel jeuk met een coldpack in een handdoek, en krab niet.
  • Ga naar de huisarts bij nieuwe klachten of klachten die niet overgaan, en altijd bij een zweertje, een verharde plek of een wondje dat niet geneest.

Pijn, jeuk of een branderig gevoel bij de vagina hoort er niet bij, ook niet als u er al maanden mee rondloopt.

Veel vrouwen hebben weleens last van pijn aan hun vulva. Zijn er wondjes of plekjes met jeuk of een branderig gevoel, dan is er vaak een duidelijke oorzaak, zoals een schimmel of eczeem, en daar is een behandeling voor. Doet vooral het vrijen pijn, dan vindt de arts meestal geen afwijking. Ook dan is er hulp, van een vette zalf tot bekkenfysiotherapie.

Weet u al dat het om lichen sclerosus gaat, of om vulvodynie? Dan heeft u misschien meer aan onze eigen artikelen daarover: lichen sclerosus en seks, de ervaringen van vrouwen met lichen sclerosus en alles over vulvodynie.

Inhoudsopgave

Zit de pijn in de vagina of bij de vulva?

De buitenste en binnenste schaamlippen, de uitgang van de urinebuis, de opening van de vagina en de clitoris vormen samen de vulva. De uitgang van de urinebuis is het plasgaatje, tussen de clitoris en de vagina. En dan is er nog het perineum, de huid tussen de vagina en de anus, waar ook klachten kunnen zitten. Wat veel vrouwen een pijnlijke vagina noemen, is dus vaak een pijnlijke vulva (meer over het verschil leest u in vulva en vagina).

De klachten lijken vaak op elkaar: pijn, jeuk, een branderig of schrijnend gevoel, een droge, schrale huid, of ander vocht uit de vagina. Soms ziet u ook iets. Denk aan kleine sneetjes in de huid, een rode of dikkere huid, blaasjes, bultjes, droge plekjes of wratjes. Met een handspiegel kunt u zelf kijken. Dat voelt de eerste keer wat onwennig. Het went.

Let ook op wanneer het pijn doet. Bij de meeste vrouwen is dat alleen als er iets in de vagina gaat, zoals bij het vrijen of bij het indoen van een tampon. Maar er zijn ook vrouwen bij wie de pijn er (bijna) de hele dag is, ook gewoon bij het zitten. Dat laatste komt vooral voor bij vrouwen in of na de overgang. Zit de pijn rond de anus, lees dan ook ons artikel over pijn bij anale seks.

Hieronder de belangrijkste oorzaken naast elkaar. Een diagnose is het niet, die stelt de huisarts. Over lichen sclerosus en vulvodynie hebben we elk een eigen artikel: klik in de tabel op de naam.

OorzaakWat u vaak merktWat helpt
Vrijen voordat u er klaar voor bentpijn of branden bij het naar binnen gaanmeer tijd voor opwinding, stoppen als het pijn doet, eventueel een glijmiddel
Dunnere huid na de overgangdroogheid, jeuk, irritatie, pijn bij het vrijenvaginale gel zonder hormoon, of op recept een middel met oestrogeen
Eczeem of allergiejeuk en een rode huidde oorzaak weglaten, koelen, verzachtende zalf, soms een hormoonzalf
Schimmel (candida)jeuk, wit brokkelig vocht, pijn bij plassen of vrijengaat vaak vanzelf over; de eerste keer wel even naar de huisarts
Soablaasjes, wratjes, een zweertje, ander vocht, branderig plassen, of nietseen soa-test bij de huisarts of de GGD
Lichen sclerosusveel jeuk, lichte glanzende plekken, een strakke huidhormoonzalf en vette zalf, elk jaar controle
Vulvodynielanger dan drie maanden pijn zonder zichtbare oorzaakzalf, bekkenfysiotherapie, een seksuoloog
VIN of de ziekte van Pagetplekjes, verdikkingen of wratjes die niet weggaan, jeukaltijd laten bekijken; behandeling bij de gynaecoloog
Sfeerbeeld: de hand van een man rust teder op de hand van zijn vrouw

De meest voorkomende oorzaak: vrijen voordat u er klaar voor bent

Bij opwinding maakt het lichaam zich klaar voor het vrijen. De vagina gaat dan vocht aanmaken en de schaamlippen zwellen als een soort stootkussentjes op. Begint het vrijen eerder, dan is de vagina nog niet vochtig genoeg en zijn die kussentjes er nog niet. Als de penis (of een vinger) de vagina dan naar binnen gaat kan dit gaan schuren. Er kunnen zo gemakkelijk kleine wondjes ontstaan die een branderig gevoel of een pijnlijke vagina veroorzaken.

Wie een keer pijn heeft gehad, wordt de volgende keer vaak gespannen. Door die angst spannen de bekkenbodemspieren zich vanzelf aan, zonder dat u het wilt. Opgewonden raken duurt dan langer, er wordt minder vocht aangemaakt en de ingang van de vagina wordt smaller. Hierdoor wordt de pijn versterkt. En zo zit u in een vicieuze cirkel.

Artsen noemen pijn bij de ingang van de vagina bij het naar binnen gaan oppervlakkige dyspareunie. Een hele mond vol voor wat wij gewoon pijn bij het vrijen noemen. Bij de meeste vrouwen met die pijn is er geen lichamelijke afwijking. De pijn komt dan van vrijen zonder genoeg opwinding, vocht en ontspanning.

Wat er dan helpt, is een tijd vrijen zonder dat er iets in de vagina gaat: strelen, masseren, zoenen, likken. Zonder haast. Zo kan het plezier terugkomen. Meer leest u in pijn bij het vrijen, in onze gids over dyspareunie en in tien tips om het plezier terug te vinden. Voelt het vooral branderig, kijk dan ook bij een branderig gevoel tijdens of na de seks.

Mocht u in bovenstaande weinig herkennen, dan kan het zijn dat u last heeft van een van onderstaande aandoeningen.

Een dunnere, drogere huid na de overgang

In de overgang maakt het lichaam minder oestrogeen. De binnenkant van de vagina wordt dunner en minder soepel, en er stroomt minder bloed naartoe. Dat kan droogheid, jeuk en irritatie geven, en soms juist meer vocht of slijm uit de vagina.

Ongeveer drie op de tien vrouwen na de overgang hebben er last van. Artsen spreken van vaginale atrofie, ook wel atrofische vaginitis. Geen woorden om vrolijk van te worden.

Maar u kunt na de overgang net zo opgewonden en net zo vochtig worden als vroeger, alleen duurt het langer (bron). Omdat de vagina voor de overgang door de oestrogenen altijd wat vochtig was, leverde het meestal geen problemen op als er iets naar binnen ging terwijl u nog niet volledig opgewonden was. Na de overgang kan dat wel branden of pijn doen.

Neem dus meer tijd voor het voorspel dan u gewend was. Strelen van de clitoris kan daarbij helpen, en wat ons betreft is dat geen straf.

Houden branderigheid of jeuk aan, ook als u genoeg opgewonden en vochtig bent? Dan is er zonder recept vaginale gel zonder hormonen, bijvoorbeeld met hyaluronzuur, bij de drogist of apotheek. Die smeert u twee keer per dag op de ingang van de vagina en de binnenkant van de schaamlippen. Die gel betaalt u zelf; de middelen met oestrogeen worden wel vergoed.

U kunt ook meteen met de huisarts kiezen voor een middel met oestrogeen voor in de vagina, op recept: een crème, een zetpil (ovule) of een tablet. Begint u liever zonder hormonen? Dan kunt u altijd nog overstappen als de gel niet genoeg helpt. Er komt maar weinig hormoon in uw lichaam, en u kunt het middel veilig een paar jaar gebruiken. Wel even geduld: het helpt na een paar weken, het best na twee maanden. Na drie maanden bespreekt u met de huisarts of het helpt.

Bij bloedverlies wacht u niet. Verliest u bloed terwijl u zo'n middel gebruikt, of bent u al meer dan een jaar niet ongesteld geweest en komt er opeens weer bloed? Maak dan altijd een afspraak bij de huisarts, ook als het weinig is.

Over vrijen in deze levensfase schreven wij een apart artikel over de overgang en seks. En welk glijmiddel dan prettig is, staat in het beste glijmiddel bij de overgang.

Sfeerbeeld: een coldpack gewikkeld in een zachte handdoek op een bed met paars kussen

Eczeem, allergie en psoriasis op de vulva

De huid van de vulva is dun. Net als de huid elders kan ze eczeem of psoriasis krijgen, en dat kan pijn bij het vrijen geven.

Allergie of irritatie: jeuk en roodheid

Vaak reageert de huid op iets wat u erop smeert of draagt. Ze wordt rood en gaat jeuken. De bekende boosdoeners zijn zeep en douchegel, ook de zeepvrije en de speciale intiemproducten (ja, ook die), vaginale spoelingen en deodorant voor de vagina. Ook vochtige doekjes, toiletpapier met parfum en inlegkruisjes of maandverband met geurstoffen kunnen de huid irriteren.

Koel de jeuk met een coldpack of ijszak in een handdoek. Probeer daarnaast zo min mogelijk te krabben, want de dunne huid gaat daar snel van kapot. Smeer regelmatig een verzachtende, beschermende zalf, zoals vaseline-paraffinezalf. Nog beter is het om te achterhalen wat er voor irritatie zorgt en dit te vermijden. Bij eczeem kan de huisarts er een hormoonzalf bij geven.

Blijft het terugkomen, dan kan een huidarts met een plaktest uitzoeken waar u overgevoelig voor bent. Dat kan van alles zijn, van een stof in het wasmiddel tot een geurstof in maandverband. Krijgt u vooral jeuk na het vrijen, lees dan ook over jeuk bij of na het vrijen.

Lichen sclerosus: een huid die verandert

Lichen sclerosus is een huidziekte die bij vrouwen meestal zit bij de schaamlippen, de ingang van de vagina en rond de anus. In de vagina zelf komt hij niet voor. Hij is niet besmettelijk, en u krijgt hem niet via seks. De ziekte komt het meest voor bij vrouwen tussen de 50 en 70 jaar. Wij schreven er een eigen artikel over: lichen sclerosus en seks.

De huid wordt wit of licht en glanzend, voelt strak en harder aan, en kan dunner of juist dikker worden. Er kan veel jeuk zijn, vaak erger als het warm is. In bed, bijvoorbeeld, net als u wilt slapen. Scheurtjes in de huid doen vaak pijn en kunnen bloeden.

Na verloop van tijd kunnen de schaamlippen kleiner worden en de binnenste schaamlippen zelfs verdwijnen. Helaas kan ook de ingang van de vagina nauwer worden, en dan kan vrijen pijnlijk of zelfs onmogelijk worden.

Genezen kan niet. Maar een behandeling maakt de klachten wel minder. U krijgt een sterke hormoonzalf met een corticosteroïd, zoals clobetasol, en een vette basiszalf zonder medicijn, die u ook smeert als het rustig is. Door de zalf worden pijn en jeuk minder, en ook de kans op littekens en vergroeiingen. Was alleen met lauw water, zonder zeep, en draag katoenen ondergoed dat niet knelt.

Bij lichen sclerosus blijft controle nodig. Van de 100 vrouwen met lichen sclerosus krijgen er 2 tot 4 schaamlipkanker (bron); in de standaard van de huisartsen is dat op den duur ongeveer 5 van de 100. Daarom gaat u elk jaar op controle, en kijkt u zelf ongeveer eens per maand, met een handspiegel en goed licht. Ziet of voelt u wondjes, kloofjes, bultjes, wratjes of een plek die dik, ruw of hard wordt? Maak dan een afspraak bij de arts die u behandelt. Liever een keer te vaak dan te laat.

Een vibrator of dilator is geen behandeling voor lichen sclerosus. Doet vrijen pijn, dan helpt soms een glijmiddel of een andere houding, en de arts kan u doorsturen naar een bekkenfysiotherapeut. In lichen sclerosus en seks leest u de oplossingen van een ervaringsdeskundige en een seksuoloog. Welk glijmiddel dan fijn is, staat in welk glijmiddel bij lichen sclerosus, en hoe het is om ermee te leven, vertellen vrouwen zelf in lichen sclerosus ervaringen.

VIN en de ziekte van Paget: plekjes die altijd naar de dokter moeten

Een paar aandoeningen van de vulva zijn een voorstadium van schaamlipkanker (vulvakanker). Het is dan nog geen kanker, maar het kan dat wel worden. Lastig is dat de klachten, zoals jeuk en een branderig gevoel, lijken op die van gewone irritatie. Laat plekjes die niet weggaan daarom altijd bekijken.

Vulvaire intra-epitheliale neoplasie (VIN): verkleuringen, verdikkingen of wratjes

Bij VIN zitten er onrustige of afwijkende cellen in de huid van de schaamlippen. Er zijn twee soorten. De ene ontstaat door een langdurige besmetting met HPV, een virus dat u via seks kunt krijgen. Schrik daar niet van: bijna iedereen raakt er een keer of vaker mee besmet, en meestal ruimt de afweer het zelf op. Artsen noemen deze soort nu HSIL; vroeger heette ze VIN3.

U kunt donkere of lichte plekjes zien, dikkere plekken in de huid, of wratjes die op genitale wratten lijken maar niet weggaan met de behandeling daarvoor. Ook jeuk, pijn of een branderig gevoel komen voor. Zoiets ziet of voelt u soms zelf, met de handspiegel of onder de douche. De huisarts stuurt u dan door naar de gynaecoloog, die een klein stukje huid laat bekijken (een biopt).

Blijkt het HSIL te zijn, dan is de kans dat het schaamlipkanker wordt ongeveer een op de tien. Na behandeling is dat ongeveer een op de vijfentwintig. Daar slikt u even van, maar het betekent ook dat de meeste vrouwen met HSIL geen kanker krijgen. Behandelen kan met een crème (imiquimod), met een laser of met een kleine operatie. Bij drie tot vier op de tien vrouwen komt HSIL terug, dus daarna blijft u onder controle.

De tweede soort, dVIN, ontstaat bij lichen sclerosus. Daarbij is de kans op kanker ongeveer de helft, en is een kleine operatie nodig om het afwijkende weefsel weg te halen. Nog een reden om bij lichen sclerosus de jaarlijkse controle niet over te slaan.

De ziekte van Paget: rode plekken met jeuk en een branderig gevoel

De ziekte van Paget van de vulva (morbus Paget) komt heel weinig voor, vooral bij vrouwen na de overgang. Meestal geeft hij jeuk of een branderig gevoel. Op de vulva, het perineum of rond de anus ontstaat een rode, scherp begrensde plek. Die kan op andere huidaandoeningen lijken, dus alleen een biopt geeft zekerheid. Jeukt zo'n plek maar door, ook met zalf, ga dan terug naar de huisarts.

Meestal zit de ziekte alleen in de bovenste laag van de huid. Blijkt dat uit het biopt, dan is de kans op kanker heel klein. Maar bij een deel van de vrouwen, tot ongeveer een op de vier, is de ziekte al dieper de huid in gegroeid, en dan is het wel kanker.

De behandeling, met een crème (imiquimod) of een operatie, is vooral bedoeld om de klachten onder controle te houden. Bij ongeveer een op de drie vrouwen komt de ziekte na de behandeling terug, dus u blijft onder controle bij de gynaecoloog.

Schimmel en soa's

Schimmel (candida)

In de vagina leven altijd bacteriën en schimmels. Meestal merkt u daar niets van. Gaat de schimmel candida te veel groeien, dan ontstaat een ontsteking in of rond de vagina. U merkt jeuk en wit vocht, dat op yoghurt kan lijken en brokkelig kan zijn, maar niet anders ruikt dan anders. De binnenkant van de vagina is rood en dikker, en plassen of vrijen kan pijn doen of branden.

Een schimmelinfectie is geen soa en ook niet besmettelijk: de schimmel zit er normaal al (bron). U krijgt hem ook niet van strakke kleding, inlegkruisjes of tampons, al hoort u dat nog weleens. De kans is wel groter door zeep (ook neutrale zeep), antibiotica, ontstekingsremmende hormonen (corticosteroïden), diabetes en veranderende hormonen, zoals tijdens de menstruatie of een zwangerschap. Bij heel veel schimmel kan een partner er wel last van krijgen, vooral als die wondjes heeft.

Vaak gaat het vanzelf over, in ongeveer twee weken. Heeft u deze klachten voor het eerst? Ga dan naar de huisarts en koop niet zelf een middel, want u weet dan nog niet zeker of het een schimmel is. Kent u de klachten al en heeft u er veel last van, dan kunt u zonder recept een crème of pil voor in de vagina kopen bij de drogist. Let wel op: zo'n middel maakt een condoom of pessarium de drie dagen erna onbetrouwbaar.

Jeuken ook de schaamlippen, dan kunt u daar twee keer per dag een crème met miconazol of clotrimazol op smeren, tot de jeuk over is. Miconazol gaat niet samen met sommige bloedverdunners, dus lees eerst de bijsluiter. Uw partner hoeft alleen medicijnen als die zelf klachten heeft. Meer over infecties en vrijen leest u in pijn bij vrijen door vaginale infecties.

Soa's

Een soa geeft lang niet altijd klachten. En als dat wel zo is, kan het van alles zijn: jeuk, pijn of een branderig gevoel bij de vulva, maar ook blaasjes, wratjes, zweertjes of ander vocht. Twijfelt u? Doe dan een soa-test bij de huisarts of de GGD. Dat geldt ook na uw vijftigste: een soa kijkt niet naar leeftijd.

Genitale wratten zijn kleine wratjes van 1 tot 5 millimeter, roze-rood of grijs-wit, met een bovenkant als een bloemkooltje. Ze zitten op of rond de vulva, het perineum en de anus, en soms in de vagina of op de baarmoedermond. Soms geven ze jeuk, pijn, een branderig gevoel of wat vocht. Voelt u ze voor het eerst, dan schrikt u misschien. Ze komen door bepaalde soorten HPV, niet door de soorten die baarmoederhalskanker geven.

Wratten gaan bijna altijd vanzelf weg, al kan dat tot twee jaar duren. Wilt u daar niet op wachten, dan zijn er crèmes en vloeistoffen om zelf te smeren, en de arts kan ze aanstippen, bevriezen, laseren of weghalen. Ze komen vaak terug, want het virus kan nog een tijd in het lichaam zitten. Let op: het virus gaat ook over via een dildo of vibrator die u direct na elkaar gebruikt.

Chlamydia is de bekendste soa, en een die veel voorkomt. Het komt door een bacterie die in de vagina, de anus of de penis kan zitten. Meestal merkt u er niets van, en gaat het vanzelf over zonder schade. Soms geeft het pijn of een branderig gevoel bij het plassen, pijn bij het vrijen of in de buik, of meer of ander vocht uit de vagina. Ook bloed uit de vagina tijdens of na het vrijen komt voor, terwijl u niet ongesteld bent.

Zit chlamydia in de anus, dan kan dat een ontsteking geven met pijn bij de ontlasting, of bloed of slijm bij de ontlasting. Met klachten krijgt u antibiotica, en dan gaan ze over.

Herpes geeft plekjes of blaasjes rond de ingang van de vagina, bij de anus of bij de mond (een koortslip), die vaak pijn doen en kunnen jeuken. Vooral de eerste keer kunt u ook koorts, spierpijn, pijn bij het plassen en opgezette klieren in de lies hebben. De eerste keer is meestal de naarste. De plekjes genezen vanzelf, de eerste keer binnen een tot vier weken.

Maar het virus blijft in het lichaam, dus het kan terugkomen, meestal milder. Een crème laat de blaasjes uitdrogen, en tabletten maken de klachten minder. Wie vaak herpes heeft, kan tabletten krijgen die nieuwe klachten voorkomen.

Syfilis begint met een hard zweertje dat meestal geen pijn doet, in of rond de vagina, bij de anus of bij de mond. Omdat het zweertje meestal geen pijn doet, valt het niet iedereen op. Het komt 2 tot 12 weken na de besmetting, en verdwijnt meestal na 3 tot 6 weken vanzelf. Later kunt u vlekjes krijgen, vaak op de handpalmen en voetzolen, en klachten die op griep lijken.

Zonder behandeling volgen ernstigere klachten, zoals problemen met de ogen. Ga dus altijd naar de huisarts of de GGD, ook als het zweertje weg is: met een prik met medicijnen gaat syfilis over.

Trichomonas is een soa door een parasiet, en die komt in Nederland niet veel voor. U kunt er niets van merken, maar ook jeuk krijgen en meer vocht uit de vagina, dat anders ruikt en soms geelgroen is met schuimbelletjes. De schaamlippen en de vagina kunnen rood, dik of pijnlijk zijn, en plassen kan pijn doen.

U krijgt pillen (antibiotica), en wie de afgelopen vier weken seks met u had, slikt ze ook. Het wijntje wacht dan drie dagen, want met alcohol erbij kunt u na die pillen erg ziek worden.

Vulvodynie: pijn zonder zichtbare oorzaak

Vulvodynie is pijn aan de vulva die langer dan drie maanden duurt, zonder dat er een oorzaak is gevonden, of die blijft nadat de oorzaak is behandeld. Het woord betekent eigenlijk gewoon pijn aan de vulva, maar artsen bedoelen er alleen dit mee. De zenuwen bij de ingang van de vagina zijn dan lange tijd geïrriteerd.

Vulvodynie is dus geen verzamelnaam voor alle klachten aan de vulva. Bij eczeem, een schimmel of lichen sclerosus is er wel een oorzaak, en die wordt behandeld.

Pijn bij aanraking: provoked vestibulodynie (PVD)

Bij deze vorm komt de pijn, meestal branderig, als de ingang van de vagina wordt aangeraakt: bij het vrijen of bij het indoen van een tampon. Soms zijn er rode plekjes bij de ingang die pijn doen bij aanraking. Vaak is er ook pijn na het vrijen, deze napijn kan uren tot dagen duren. En meestal zijn ook de bekkenbodemspieren gespannen.

Vroeger heette dit het vulvair vestibulitissyndroom (VVS) of focale vulvitis. Die oude naam doet denken aan een ontsteking, maar een ontsteking of een andere enkele oorzaak is nooit aangetoond.

Het kan beginnen met vrijen terwijl het pijn doet: na een schimmel, bij te weinig opwinding, of na een vervelende ervaring met vrijen of bij de dokter. Wie doorgaat ondanks de pijn, houdt de cirkel in stand. Daarom adviseren huisartsen een pijnverbod: geen vrijen meer waarbij het pijn doet. Dat klinkt strenger dan het is. Het is bedoeld om een negatieve spiraal te voorkomen, en u vrijt in die tijd gewoon op andere manieren.

Smeer minstens twee keer per dag een verzachtende zalf op de ingang en de binnenkant van de schaamlippen. Een bekkenfysiotherapeut leert u de spieren te merken en te ontspannen, soms later met een dun staafje dat u zelf inbrengt. Een seksuoloog of psycholoog helpt bij de angst en bij het praten over grenzen.

De richtlijn voor gynaecologen raadt aan met een van die twee te beginnen. Wonderen doen ze niet, eerlijk is eerlijk: het gemeten effect is klein. Medicijnen helpen meestal niet. Een operatie raden artsen niet aan; alleen als niets anders helpt, komt die soms nog ter sprake.

Lukt het steeds niet om een penis, vinger, spreider of iets anders in de vagina te brengen, dan heet dat vaginisme. Dat kan samengaan met vulvodynie, vooral met pijn bij aanraking.

Pijn die er bijna altijd is: gegeneraliseerde vulvodynie

Bij deze vorm is de irritatie of pijn er min of meer altijd, ook als er niets gebeurt, bijvoorbeeld gewoon bij het zitten. Er kan een kloppend gevoel bij de ingang zijn. Het komt minder vaak voor, en vooral bij vrouwen in of na de overgang. Deze vorm wordt meestal behandeld als een chronische pijnklacht in plaats van als seksuele klacht. Wie (bijna) de hele dag pijn heeft, krijgt van de arts soms amitriptyline in een lage dosis, een pijnmedicijn dat de zenuwen minder gevoelig maakt.

Lees verder in ons uitgebreide artikel over vulvodynie, in bekkenbodem en pijn bij het vrijen, in wat is vaginisme en in oefeningen bij vaginisme.

Sfeerbeeld: opgevouwen katoenen onderbroeken, een handdoek en een kom lauw water op bed

Wat u zelf kunt doen bij een geïrriteerde vulva

Een geïrriteerde vulva wil vooral met rust gelaten worden. Dit kunt u zelf doen.

  • Was de vulva hooguit een keer per dag met lauw water, zonder zeep, douchegel of intiemproducten, en dep haar daarna zacht droog.
  • Draag katoenen ondergoed dat niet knelt en broeken die niet te strak zitten, en slaap zonder onderbroek (heerlijk, trouwens).
  • Laat inlegkruisjes zo veel mogelijk weg, en kies bij de menstruatie katoenen maandverband of tampons zonder parfum.
  • Neem zacht wit toiletpapier zonder parfum en geen vochtige doekjes, en wacht niet te lang met plassen.
  • Trek na zwemmen of sporten snel iets droogs aan, en kies een zacht fietszadel.
  • Smeer bij een gevoelige huid regelmatig een verzachtende zalf, bijvoorbeeld na elk toiletbezoek.

Dan het vrijen. Neem ruim de tijd om opgewonden en vochtig te worden, en stop als het pijn doet. Een glijmiddel helpt als u wel opgewonden bent maar toch droog blijft. Zonder opwinding en ontspanning helpt het meestal niet genoeg; een glijmiddel vervangt de zin niet. Smeert u een zalf of crème, dan is een latexcondoom minder betrouwbaar.

En praat erover, met uw partner of een goede vriendin. Somberheid, angst of boosheid over de pijn kan de pijn erger maken, en praten haalt daar vaak de spanning af. Tips staan in praten met uw partner over pijn bij de seks.

Helpen glijmiddel en hulpmiddelen?

Een glijmiddel geneest niets. Maar het kan het vrijen wel prettiger maken als de huid droog of gevoelig is. Huisartsen adviseren een glijmiddel op water- of siliconenbasis. Wij kiezen bij een gevoelige of geïrriteerde vulva een glijmiddel zonder parfum, met zo min mogelijk toevoegingen. Hoe korter het rijtje ingrediënten, hoe liever.

Gebruikt u latexcondooms, let dan op het glijmiddel. Olie maakt een latexcondoom kapot, en de huisartsenrichtlijn waarschuwt dat ook glijmiddel op siliconenbasis latex kan aantasten. Wie het zekere wil, kiest bij latexcondooms waterbasis.

In ons assortiment komen we dan uit bij Pjur. Pjur Med Sensitive is op waterbasis, met een korte ingrediëntenlijst zonder glycerine, parabenen en conserveermiddelen. In onze eigen glijmiddelvergelijking was het dunner dan bijvoorbeeld de Woman Aloe, dus u smeert wat vaker bij.

Pjur Woman Nude heeft volgens onze productpagina's precies dezelfde zeven ingrediënten, en is er ook in een flesje van 30 ml om te proberen. Testster Claudia vond het zacht op de huid, maar na afloop wat droog en plakkerig, al was dat zo afgewassen. Beide passen bij latexcondooms en bij siliconen speeltjes.

Pjur Med Repair Glide is ook op waterbasis, met hyaluronzuur. De huid neemt het op, dus bij langer vrijen smeert u bij.

Pjur Med Premium Glide is op siliconenbasis, zonder conserveermiddelen en geurstoffen, en een paar druppels werken langer dan een royale hoeveelheid van een middel op waterbasis. Voor wie snel geïrriteerd raakt, vinden wij het een van de rustigste keuzes. Gebruik het niet met speeltjes van siliconen, want siliconenglijmiddel kan die aantasten. En gebruikt u latexcondooms, neem dan liever Pjur Med Sensitive of Pjur Woman Nude, die op waterbasis zijn.

Probeer een nieuw middel eerst op een klein stukje huid, en stop bij irritatie. Het hele aanbod vindt u bij onze glijmiddelen, en wat wij verder verkopen bij pijn of ongemak, staat in de collectie pijn bij vrijen. Twijfelt u welk glijmiddel bij u past, kijk dan in onze keuzehulp glijmiddel.

Dilators (pelottes) zijn staafjes in oplopende maten. Ze kunnen helpen om te wennen aan iets in de vagina, liefst samen met een bekkenfysiotherapeut. Bij een huidziekte als lichen sclerosus zijn ze geen behandeling, en een vibrator is dat evenmin. Oefent u vanwege klachten, zoals vaginisme of een huidaandoening, overleg dan eerst met uw arts of bekkenfysiotherapeut. Hoe het anderen verging, leest u in ervaringen met pelottes en dilators.

Glijmiddelen bij droogheid

Bekijk alles bij vaginale droogheid
Sfeerbeeld: een handspiegel, notitieboekje en leesbril op een nachtkastje bij lamplicht

Wanneer naar de huisarts?

Wij adviseren bij klachten langs een huisarts, arts-seksuoloog of gynaecoloog te gaan om vast te stellen waar u precies last van heeft en om samen te kijken naar een geschikte behandeling. In deze gevallen maakt u in elk geval een afspraak bij de huisarts.

  • U heeft voor het eerst zulke klachten.
  • U heeft langer dan een paar dagen last van pijn, jeuk, branderigheid of ander vocht, en u weet niet waardoor.
  • Vrijen doet pijn, ook als dat al lang zo is.
  • U ziet iets nieuws aan de huid, zoals een zweertje of een verharde plek, of wondjes, blaasjes, bultjes of wratjes die niet weggaan.
  • Een plek verandert van kleur, wordt dikker, ruw of hard, of blijft jeuken.
  • U heeft misschien een soa opgelopen. Een test kan ook bij de GGD.
  • U verliest bloed terwijl u al meer dan een jaar niet ongesteld bent geweest.
  • U heeft lichen sclerosus en de pijn of jeuk wordt erger, of u ziet of voelt iets nieuws.

Zo'n afspraak kan spannend zijn, dat snappen we. Daarom kort hoe het gaat. De huisarts vertelt eerst wat hij of zij gaat doen. Daarna bekijkt de arts de vulva van buiten en vraagt u aan te wijzen waar het pijn doet, eventueel met een wattenstaafje; een spreider is niet nodig. U mag meekijken met een spiegel, en u kunt altijd zeggen dat u wilt stoppen.

Liever een vrouwelijke arts? Vraag dat gewoon bij het maken van de afspraak.

Soms stuurt de huisarts u door, naar een huidarts, een gynaecoloog, een bekkenfysiotherapeut of een seksuoloog. Is niet duidelijk wat er aan de hand is, dan kijkt de gynaecoloog verder. Heel soms neemt de arts onder verdoving een heel klein stukje huid weg (een biopt) om het te laten bekijken.

Toegift van de Keizerin. Wij vinden dat u pijn bij het vrijen nooit in uw eentje hoeft uit te zoeken. Laat dit stuk gerust aan uw partner lezen, dat scheelt een hoop uitleg aan de keukentafel. En bijt niet stil door. Vrijen is zoveel meer dan wat er naar binnen gaat, en daar mag u best een tijdje van genieten.

Veelgestelde vragen

Wat is de meest voorkomende oorzaak van een pijnlijke vagina?

De meest voorkomende oorzaak is vrijen voordat u opgewonden en vochtig genoeg bent. Gaat er dan iets naar binnen, dan kan dat schuren, pijn doen of branden, meestal zonder lichamelijke afwijking. Andere oorzaken zijn een dunnere huid na de overgang, eczeem of irritatie, een schimmel, een soa, lichen sclerosus en vulvodynie.

Wat helpt tegen jeukende schaamlippen?

Koel jeukende schaamlippen met een coldpack in een handdoek, krab niet en was alleen met lauw water, zonder zeep; een verzachtende zalf beschermt de huid. Bij een schimmel die u al kent, helpt een crème met miconazol of clotrimazol. Gebruikt u bloedverdunners, lees dan eerst de bijsluiter: miconazol gaat niet met alle bloedverdunners samen. Is de jeuk nieuw of blijft hij, of ziet u plekjes, ga dan naar de huisarts.

Wat kunt u zelf doen tegen een gevoelige of geïrriteerde vagina?

Was de vulva hooguit een keer per dag met lauw water, zonder zeep of intiemproducten, en dep haar droog. Draag katoenen ondergoed dat niet knelt, slaap zonder onderbroek en laat inlegkruisjes weg. Neem bij het vrijen de tijd, en stop als het pijn doet. Na de overgang kan een vaginale gel zonder hormonen helpen.

Mijn vagina voelt strak of stug aan. Wat kan dat zijn?

Een strakke of stugge vagina kan komen door lichen sclerosus, waarbij de huid strak en harder wordt en de ingang nauwer kan worden. Na de overgang wordt de binnenkant van de vagina dunner en minder soepel. Ook gespannen bekkenbodemspieren, bijvoorbeeld door angst voor pijn, maken het vrijen moeilijker. Laat de huisarts kijken wat het is.

Wat doet u aan een wondje of kloofje bij het perineum?

Het perineum is de huid tussen de vagina en de anus. Was het alleen met lauw water, dep het droog, smeer regelmatig een verzachtende zalf zoals vaseline-paraffinezalf en krab niet. Wondjes en kloofjes hebben vaak een oorzaak, zoals eczeem, een schimmel of lichen sclerosus. Geneest een wondje niet, laat het dan bekijken door de huisarts.

Hoe voorkomt u pijn bij het vrijen na de overgang?

Neem meer tijd voor opwinding, want de vagina wordt langzamer vochtig, en ga pas naar binnen als u vochtig genoeg bent. Een glijmiddel helpt als u opgewonden bent maar toch droog blijft. Houden droogheid of jeuk aan, dan is er vaginale gel zonder hormonen, of op recept een middel met oestrogeen voor in de vagina.

Wat is het verschil tussen vulvodynie en vaginisme?

Vulvodynie is pijn aan de vulva die langer dan drie maanden duurt, zonder duidelijke oorzaak. Bij vaginisme lukt het steeds niet om een penis, vinger, spreider of iets anders in de vagina te brengen. De twee kunnen samengaan, vooral bij pijn bij aanraking. Bij vulvodynie kunnen een bekkenfysiotherapeut en een seksuoloog of psycholoog helpen.

Kunnen seksspeeltjes helpen bij een pijnlijke vagina?

Een speeltje is geen behandeling, ook niet bij lichen sclerosus. Dilators kunnen wel helpen om te wennen aan iets in de vagina, liefst samen met een bekkenfysiotherapeut. Een glijmiddel kan het vrijen prettiger maken als u opgewonden bent maar droog blijft. Overleg altijd eerst met uw arts of bekkenfysiotherapeut voordat u met hulpmiddelen begint.

Bronnen en verantwoording

Gebaseerd op de standaarden van de huisartsen, de richtlijn vulvodynie, Thuisarts, Soa Aids Nederland, kanker.nl en een overzichtsartikel over de ziekte van Paget; productinformatie komt van onze eigen productpagina's.

  1. Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard Seksuele klachten (M87). bekijk bron
  2. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb vaak pijn bij de ingang van mijn vagina. bekijk bron
  3. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb wondjes bij de ingang van mijn vagina. bekijk bron
  4. Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard De overgang (M73). bekijk bron
  5. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb jeuk en een droge vagina door de overgang. bekijk bron
  6. Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard Lichen sclerosus (M101). bekijk bron
  7. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb lichen sclerosus bij mijn schaamlippen, ingang van de vagina en anus. bekijk bron
  8. KWF en IKNL, kanker.nl (2024). Voorstadium van schaamlipkanker. bekijk bron
  9. Van der Linden M, Meeuwis KA, Bulten J e.a. (2016). Paget disease of the vulva. Critical Reviews in Oncology/Hematology, 101. bekijk bron
  10. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb een ontsteking in mijn vagina door schimmel. bekijk bron
  11. Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard Het soa-consult (M82). bekijk bron
  12. Soa Aids Nederland. Chlamydia. bekijk bron
  13. NVOG, Richtlijnendatabase. Richtlijn Vulvodynie: bekkenbodemfysiotherapie bij vulvodynie. bekijk bron
  14. NVOG, Richtlijnendatabase. Richtlijn Vulvodynie: medicamenteuze behandeling bij vulvodynie. bekijk bron
  15. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb vaak pijn bij de ingang van mijn vagina en wil een behandeling kiezen. bekijk bron

Laatst bijgewerkt op 20 oktober 2026.

Gerelateerde berichten

Reactie plaatsen

Let op: opmerkingen moeten worden goedgekeurd voordat ze worden gepubliceerd.