Het korte antwoord

Of u een soa heeft, merkt u vaak niet: chlamydia, gonorroe en hiv geven lang niet altijd klachten. Zekerheid geeft alleen een test op het goede moment: met klachten meteen, zonder klachten twee weken tot drie maanden na het risico.

  • Klachten? Ander vocht, branderig plassen, bloed na het vrijen, blaasjes of wratjes: laat u meteen testen.
  • Geen klachten? Chlamydia en gonorroe zijn na twee weken te vinden; hiv, syfilis en hepatitis B na drie maanden zo goed als zeker.
  • Waar? Bij de huisarts, gratis bij de GGD als u bij een van de groepen hoort, of thuis met een test die u naar een laboratorium stuurt.
  • Sneltest met meteen een uitslag? Alleen de hiv-zelftest is te vertrouwen, en dan pas drie maanden na het risico.
  • Voorkomen: een condoom, ook bij pijpen, en ook na uw vijftigste.

Moet u zich laten testen, en zo ja wanneer en waar? Onze keuzehulp zet het in drie vragen voor u op een rij.

Bij de huisarts gaat ruim de helft van alle soa-consulten over de angst voor een soa, en niet over een soa.

Logisch ook. Een soa merkt u vaak niet, dus blijft het knagen, na een avond zonder condoom of een nieuwe liefde. Een test is gelukkig meestal zo gedaan: een potje plas of een wattenstaafje, en binnen een week weet u het. Een sneltest uit de drogist geeft die zekerheid trouwens niet; verderop leest u welke thuistest wel te vertrouwen is.

En verliefd worden houdt niet op bij vijftig, soa's ook niet. Daarom staat hier ook een apart stuk over soa's op latere leeftijd. Wij verkopen condooms en glijmiddel, en vinden dat dit soort kennis bij fijne seks hoort.

Wat is een soa, en welke komen het meest voor?

Een soa is een seksueel overdraagbare aandoening: een infectie die u bij het vrijen oploopt, meestal door een bacterie of een virus. Dat kan bij vaginale en anale seks, maar ook bij pijpen en beffen.

Chlamydia komt in Nederland het meest voor, gonorroe volgt. Herpes is heel gewoon: het virus van de koortslip draagt het grootste deel van de mensen bij zich. En HPV, het virus dat ook genitale wratten kan geven, lopen de meeste mensen ooit op, en ruimen het zelf weer op. Syfilis, trichomonas, hiv en hepatitis B komen minder vaak voor. Artsen noemen chlamydia, gonorroe, syfilis, hepatitis B en hiv samen wel de grote vijf: daar wordt vooral op getest.

Iedereen die seks heeft, kan er een oplopen, ook in een lange relatie en op elke leeftijd.

Condooms voor veilig vrijen

Bekijk alle condooms

Welke klachten passen bij een soa?

Vaak niets. Bij chlamydia merken de meeste mensen helemaal niets, en ook gonorroe kan stil blijven, zeker bij vrouwen en in de keel. Daarom wordt er ook getest als u geen klachten heeft maar wel risico liep.

Merkt u wel iets, dan is het meestal een van deze klachten.

  • Bij de vagina: meer of ander vocht, branderig plassen, bloedverlies tijdens of na het vrijen terwijl u niet ongesteld bent, pijn in de onderbuik, pijn bij het vrijen.
  • Bij de penis: vocht uit de plasbuis (doorzichtig en slijmerig, of geelgroen: de druiper), branderig plassen, een pijnlijke of dikke bal.
  • Bij de anus: jeuk, pijn of wat slijm.
  • Op de huid: pijnlijke blaasjes of zweertjes (herpes), een pijnloos zweertje (syfilis) of bultjes die roze, grijs of bruin zijn, een beetje als bloemkool (genitale wratten).
  • In de mond of keel: meestal niets, soms keelpijn.

Het kan ook iets anders zijn

Jeuk en wit, brokkelig vocht passen vaker bij een schimmel, en die is geen soa. Branderig plassen kan een blaasontsteking zijn. Wie het precies wil uitzoeken: we schreven over jeuk na de seks, een branderig gevoel, blaasontsteking en seks en buikpijn na de seks.

Doet vrijen pijn door een infectie, of wilt u weten wanneer u na een behandeling weer kunt? Dat leest u bij pijn bij vrijen door een vaginale infectie. Blijft u twijfelen? Alleen een test geeft uitsluitsel.

Symptomen per soa: van chlamydia tot herpes

Tik op een soa voor wat u kunt merken, wanneer, hoe u test en hoe het wordt behandeld.

Chlamydia

De meest voorkomende soa, en vaak merkt u nietsVia de mond: bijna nooitTest vanaf 2 weken
Wat u kunt merken

Meestal niets: ongeveer negen op de tien vrouwen en de helft van de mannen heeft geen klachten. Wie wel iets merkt, heeft meer of ander vocht, branderig plassen, bloedverlies tijdens of na het vrijen, of pijn onder in de buik. Bij mannen soms wat vocht uit de penis, vooral 's ochtends, of pijn in de ballen.

Wanneer

Een tot drie weken na de seks, als er al klachten komen.

Testen

Vanaf twee weken na het risico, met klachten meteen. De GGD test er alleen nog op als u klachten heeft.

Behandeling

Een kuur antibiotica, en een week niet vrijen. Zonder klachten gaat chlamydia meestal vanzelf over, zonder schade.

Via de mond

Bijna nooit.

Gonorroe (de druiper)

Bij mannen vaak geelgroen vocht, bij vrouwen vaak nietsVia de mond: jaTest vanaf 2 weken
Wat u kunt merken

Mannen merken het meestal wel: vocht uit de penis en pijn bij het plassen. Bij vrouwen merkt ongeveer de helft niets; anders is er groengeel vocht dat anders ruikt, pijn bij het plassen of bloedverlies na het vrijen. In de keel geeft het meestal niets, in de anus jeuk of pijn.

Wanneer

Twee dagen tot twee weken na de seks.

Testen

Vanaf twee weken na het risico, met klachten meteen.

Behandeling

Een prik met antibiotica. In 2025 vond het RIVM in Nederland voor het eerst gonorroe waar die prik niet goed meer tegen helpt. Dat is zeldzaam, maar gaan de klachten niet over, ga dan terug.

Via de mond

Ja, bij pijpen en beffen, en heel soms bij zoenen.

Syfilis

Een pijnloos zweertje dat vanzelf weer weggaatVia de mond: jaBloedtest, zeker na 3 maanden
Wat u kunt merken

Eerst een pijnloos zweertje op de plek waar het binnenkwam: penis, vagina, anus of mond. Het gaat na een paar weken vanzelf weg, en juist daarom wordt het vaak gemist. Weken later kunnen er vlekjes komen, ook op handpalmen en voetzolen, met een grieperig gevoel. Daarna is het soms jaren stil, terwijl het onbehandeld wel schade doet.

Wanneer

Twee tot twaalf weken na de seks.

Testen

Een bloedtest. Vanaf twee weken kan het, na drie maanden is de uitslag zo goed als zeker. Een zweertje laat u meteen zien.

Behandeling

Een of meer prikken met antibiotica.

Via de mond

Ja, bij pijpen en beffen, en soms bij zoenen.

Herpes

Pijnlijke blaasjes die terug kunnen komenVia de mond: jaAlleen bij blaasjes
Wat u kunt merken

Jeuk of tintelen, en dan pijnlijke blaasjes die openbreken tot zweertjes, op of rond de penis, vagina of anus. Plassen kan branden. De eerste keer is meestal het heftigst, soms met koorts en spierpijn; daarna komt het vaak milder terug, of nooit meer. Veel mensen dragen het virus zonder er ooit iets van te merken.

Wanneer

Meestal ongeveer een week na de seks.

Testen

Alleen als er blaasjes zijn, met een wattenstaafje uit een blaasje. Een gewone soa-test vindt herpes niet.

Behandeling

Het gaat vanzelf over. Virusremmers maken een uitbraak korter, en wie het vaak heeft, kan een tijd elke dag een tablet nemen.

Via de mond

Ja: een koortslip is ook herpes, en die kan bij pijpen, beffen of kontlikken naar de geslachtsdelen gaan.

Genitale wratten en HPV

Bultjes, roze, grijs of bruinVia de mond: HPV welTest niet nodig
Wat u kunt merken

Kleine bultjes, roze, grijs of bruin, soms in groepjes als een bloemkooltje, ook in de vagina of rond de anus. Soms jeuken ze. Het virus erachter, HPV, lopen de meeste mensen ooit op zonder het te merken; van de honderd mensen met het wrattenvirus krijgt er een wratten. Andere typen HPV kunnen jaren later kanker geven, zoals baarmoederhalskanker. Daarom zijn er het bevolkingsonderzoek en de HPV-prik.

Wanneer

Een tot acht maanden na de seks.

Testen

Niet nodig: de huisarts ziet het.

Behandeling

Wratten gaan meestal vanzelf weg, de meeste binnen twee jaar. Last ervan? Dan helpt een crème, aanstippen of bevriezen.

Via de mond

HPV wel, bij pijpen en beffen.

Trichomonas

Vaak niets, soms schuimend groengeel vochtVia de mond: neeTest vanaf 4 weken
Wat u kunt merken

De meeste mensen niets. Vrouwen soms jeuk, een rode of pijnlijke vagina, een sterkere geur en groengeel vocht met kleine schuimbelletjes. Mannen merken er meestal niets van.

Wanneer

Een tot vier weken na de seks.

Testen

Vanaf vier weken na het risico, meestal alleen bij klachten.

Behandeling

Antibiotica, vaak in een keer.

Via de mond

Nee.

Hiv

Jarenlang niets te merkenVia de mond: heel kleine kansZeker na 3 maanden
Wat u kunt merken

Twee tot zes weken na de besmetting krijgt een deel van de mensen een soort griep: koorts, keelpijn, huiduitslag, dikke klieren. Daarna merkt u meestal jarenlang niets, terwijl het virus uw afweer langzaam verzwakt.

Testen

Vaak al te zien na vier weken; een test na drie maanden sluit het zo goed als zeker uit. Was het risico minder dan drie dagen geleden? Bel dan meteen de GGD of ga naar de spoedeisende hulp, want een pillenkuur (PEP) kan hiv dan nog voorkomen.

Behandeling

Elke dag pillen, uw leven lang. Is het virus daardoor niet meer meetbaar, dan geeft u het niet meer door, ook niet zonder condoom.

Via de mond

Een heel kleine kans bij pijpen als er sperma in de mond komt; niet bij beffen.

Hepatitis B

Vaak niets, soms gele ogenVia de mond: kans is kleinBloedtest na 3 maanden
Wat u kunt merken

Bij de meeste volwassenen niets bijzonders. Soms moeheid, misselijkheid, koorts, en geelzucht: gele ogen en huid, donkere plas.

Wanneer

Meestal twee tot drie maanden na de besmetting.

Testen

Een bloedtest, drie maanden na het risico.

Behandeling

Meestal gaat het binnen een half jaar vanzelf over. Blijft het, dan houdt een specialist uw lever in de gaten. Er is een vaccin, gratis voor mensen met een groter risico.

Via de mond

De kans is klein.

Mpox

Blaasjes, vaak met koorts voorafVia de mond: jaAlleen bij klachten
Wat u kunt merken

Eerst koorts, hoofdpijn, spierpijn en dikke klieren, na een paar dagen blaasjes die indrogen, vaak rond de anus, penis, vagina, mond of in het gezicht. In Nederland gaat het vooral om mannen die seks hebben met mannen.

Wanneer

Meestal een tot twee weken na het contact.

Testen

Alleen bij klachten, met een wattenstaafje van een blaasje.

Behandeling

Het gaat vanzelf over; pijnstillers helpen. Voor wie een groter risico loopt, is er een vaccin.

Via de mond

Ja, het gaat over via huid en slijmvlies, ook bij zoenen.

Schaamluis

Jeuk die niet overgaatVia de mond: alleen via de baardTest niet nodig
Wat u kunt merken

Jeuk die niet overgaat, en kleine luisjes van een tot drie millimeter, als krabbetjes, met eitjes aan het schaamhaar. Ze kunnen ook in oksels, baard of wimpers zitten.

Testen

Niet nodig: u ziet ze zelf.

Behandeling

Een crème of lotion van de drogist of apotheek, na een week nog een keer. Behandel uw vaste partner meteen mee.

Via de mond

Alleen via de baard, bij zoenen of pijpen.

Er zijn er nog een paar die minder vaak voorkomen. LGV, een heftigere vorm van chlamydia, zit bijna alleen bij mannen die seks hebben met mannen. En Mycoplasma genitalium geeft meestal geen klachten; daar wordt alleen op getest als klachten blijven terwijl andere soa's zijn uitgesloten.

Keuzehulp

Moet ik me laten testen, en waar?

Drie korte vragen over klachten, het moment en uw situatie. Daarna ziet u of een test nu zin heeft, en waar u terechtkunt.

Wanneer kunt u zich laten testen?

Een test zoekt de bacterie of het virus zelf, of de afweerstoffen die uw lichaam ertegen maakt. Dat kost tijd. Test u te vroeg, dan kan de uitslag goed zijn terwijl u wel een soa heeft.

Zonder klachten houden de huisarts en de GGD deze termijnen aan, gerekend vanaf de laatste keer dat u risico liep:

SoaWanneer testen zonder klachten
Chlamydiana twee weken (de GGD test er alleen nog op bij klachten)
Gonorroena twee weken
Trichomonasna vier weken, meestal alleen bij klachten
Hivna vier weken, en na drie maanden nog een keer
Syfilisvanaf twee weken; zeker na drie maanden
Hepatitis Bna drie maanden
Herpes en wrattenalleen als er blaasjes of bultjes zijn

Heeft u klachten, dan hoeft u niet te wachten. U wordt dan meteen getest, en bij een goede uitslag soms twee weken later nog een keer. Herpes en genitale wratten vindt een gewone soa-test niet: die laat u zien zodra er een blaasje of bultje is.

Heeft u alleen gepijpt of gebeft zonder condoom, en heeft u geen klachten? Dan is een test meestal niet nodig.

Sfeerbeeld: een lege spreekkamer van een huisarts met twee stoelen, een bureau en een onderzoeksbank in daglicht

Waar laat u zich testen, en wat kost het?

Voor de meeste mensen is de huisarts de eerste stap. Het gesprek is gratis; de test gaat van uw eigen risico af, dat in 2026 385 euro is en in 2027 400 euro. Een test op chlamydia kost ongeveer 40 euro, en als er meer tests nodig zijn kan het een paar honderd euro worden. Op het overzicht van uw verzekeraar staat meestal wel dat u zorg kreeg, maar niet welke. En de huisarts heeft beroepsgeheim.

Gratis, en als u wilt zonder uw naam, kunt u terecht bij het Centrum Seksuele Gezondheid van de GGD als u bij een van deze groepen hoort:

  1. U heeft klachten die bij een soa passen.
  2. Iemand met wie u seks had, heeft een soa.
  3. U bent jonger dan 25.
  4. U bent man of trans persoon en heeft seks met mannen.
  5. Seks is uw werk.
  6. U of uw sekspartner komt uit een land waar soa's vaker voorkomen, zoals in Azië, Afrika, Zuid- en Midden-Amerika of Oost-Europa.
  7. U had seks tegen uw zin.

De GGD deelt niets met uw huisarts of verzekeraar. Het kan er wel druk zijn, en per regio verschilt het een beetje wie er terechtkan. Valt u buiten deze groepen, en dat geldt voor de meeste mensen boven de 25, dan is de huisarts uw adres.

Sinds januari 2025: chlamydia alleen bij klachten

Weinig mensen weten het, maar de GGD test sinds januari 2025 alleen nog op chlamydia als u klachten heeft, of als uw partner chlamydia met klachten heeft. Chlamydia zonder klachten gaat meestal vanzelf over, zonder schade, en zo krijgen minder mensen onnodig antibiotica. Op de andere soa's wordt gewoon getest, en de huisarts test soms nog wel op chlamydia. Heeft u chlamydia, dan hoeft u sindsdien alleen uw vaste partner of partners in te lichten.

Zo gaat een test

Eerst krijgt u een paar vragen over klachten en over met wie u vrijde, zodat duidelijk is welke tests nodig zijn. Mannen plassen meestal in een potje, vrouwen nemen met een wattenstaafje zelf wat vocht uit de vagina af. Soms komt er een buisje bloed bij, of een wattenstaafje uit de keel of anus. Binnen een week of twee is de uitslag er, vaak per sms of e-mail.

Wat is nieuw in 2026 en 2027

Het verplicht eigen risico is in 2026 385 euro en wordt in 2027 400 euro: het groeit weer mee met de zorgkosten, en de eerder beloofde verlaging naar 165 euro gaat niet door. Een test bij de huisarts valt onder dat eigen risico. Bij de GGD blijft de test gratis voor de groepen hierboven, maar de GGD's hebben in 2026 minder geld en dus minder plek: wie geen plek krijgt, wordt naar de huisarts verwezen.

Veel GGD's geven jongeren tot 25 jaar en mannen die seks hebben met mannen een gratis zelfafnametest, soms thuisgestuurd. Valt u daarbuiten, dan is het de huisarts of een labthuistest vanaf ongeveer 35 euro.

Een antibioticapil na de seks, doxyPEP, wordt in Nederland afgeraden; alleen bij een hoge kans op syfilis kan een arts hem na uitleg voorschrijven. Het Verenigd Koninkrijk geeft sinds augustus 2025 een vaccin tegen gonorroe aan mannen met een verhoogd risico, maar een grote studie uit juli 2026 vond geen bescherming; de Nederlandse richtlijn adviseert terughoudendheid en Nederland heeft geen programma.

In 2025 is in Nederland voor het eerst gonorroe gevonden die niet reageert op de gebruikelijke prik, en het aantal syfilisdiagnoses steeg licht, ook bij vrouwen. Gaan uw klachten na een behandeling niet over, ga dan terug. Een snelle thuistest met labtechniek voor chlamydia en gonorroe is er ook in 2026 alleen in de Verenigde Staten.

Is een soa-thuistest betrouwbaar?

Een thuistest die u zelf afneemt en naar een laboratorium stuurt, is net zo betrouwbaar als een test bij de huisarts, als u een goede aanbieder kiest. Een sneltest met meteen een uitslag is dat niet (bron). De enige uitzondering is de hiv-zelftest, en die zegt pas iets drie maanden na het risico.

  • Betrouwbaar

    Een thuistest via het laboratorium

    U neemt thuis zelf een wattenstaafje of wat plas af, soms met een paar druppels bloed uit uw vinger, en stuurt het op. Binnen een paar dagen staat de uitslag online. Zelf afnemen werkt even goed als afname door een arts, als u de uitleg volgt.

    Kies een aanbieder die Soa Aids Nederland noemt. Een enkele test kost vanaf ongeveer 35 euro, een pakket met meer tests tot zo'n 200 euro. Soms biedt de GGD zo'n test gratis aan, na een paar vragen. Is de uitslag positief, dan gaat u voor de behandeling naar uw huisarts of de GGD.

  • Pas na drie maanden

    De hiv-zelftest

    Een druppel bloed uit uw vinger, en na een kwartier weet u het. U koopt hem bij de apotheek of online, voor 25 tot 40 euro. Hij zegt pas iets als het risico drie maanden geleden is; eerder kan hij goed uitvallen terwijl u wel hiv heeft.

    Is de uitslag positief, laat hem dan altijd bevestigen bij uw huisarts of de GGD. Een zelftest kan zich ook vergissen.

  • Niet te vertrouwen

    Sneltests voor chlamydia, gonorroe of syfilis

    Ze zien er handig uit, met een uitslag binnen een kwartier, maar ze missen te veel. U denkt dan dat er niets aan de hand is, terwijl u wel een soa heeft en die kunt doorgeven. Een syfilissneltest blijft bovendien meestal positief als u ooit syfilis heeft gehad, ook als die goed is behandeld.

    Thuisarts, de site van de huisartsen, zegt het kort: koop ze niet, de uitslag is niet betrouwbaar.

  • Nog niet in Europa

    Een snelle labtest voor thuis, in Amerika

    In de Verenigde Staten mag sinds maart 2025 een thuistest voor vrouwen die chlamydia, gonorroe en trichomonas in ongeveer een half uur aantoont, met dezelfde techniek als een laboratorium. Hij kost daar rond de 150 dollar en is in Europa niet te koop. Tot zoiets ook hier komt, is de labtest het beste wat er is.

Zo herkent u een goede zelftest

  1. Er staat een CE-teken op, met een nummer van vier cijfers erachter.
  2. De gebruiksaanwijzing is in het Nederlands.
  3. Op de verpakking staat het woord zelftest, en niet sneltest.

Twijfelt u na een thuistest, of heeft u klachten? Dan is de huisarts of de GGD altijd de betere weg.

Hoe wordt een soa behandeld?

Gelukkig zijn de meeste soa's goed te behandelen. Tegen chlamydia, gonorroe, syfilis en trichomonas krijgt u antibiotica, een kuur pillen of een prik. Hoe eerder u begint, hoe beter.

Bij een virus gaat het anders. Herpes gaat vanzelf over en kan terugkomen, maar meestal steeds minder vaak en minder heftig; virusremmers maken een uitbraak korter, en wie vaak last heeft kan een tijd dagelijks een tablet nemen. Genitale wratten gaan meestal vanzelf weg; wie er last van heeft, kan ze laten behandelen met een crème of laten bevriezen. HPV zelf ruimt het lichaam meestal binnen twee jaar op. Heeft u hiv, dan slikt u elke dag pillen; is het virus daardoor niet meer meetbaar, dan geeft u het niet meer door, ook niet zonder condoom.

Even niet vrijen, en wie moet het weten?

Bij chlamydia en gonorroe vrijt u de eerste week na de prik of de eerste pil niet, of met een condoom. Uw partners horen het ook: meestal iedereen met wie u het afgelopen half jaar seks had, zodat zij zich kunnen laten testen; bij chlamydia alleen uw vaste partner. Wilt u dat liever niet zelf zeggen, dan kan het ook anoniem, via partnerwaarschuwing.nl. Hoe zo'n gesprek kan gaan, leest u in de vraag van een lezeres die HPV bleek te hebben.

Sfeerbeeld: een doos Durex Classic Natural condooms met een condoomzakje op een nachtkastje bij lamplicht

Veilig vrijen: condooms, beffen-doekjes en meer

Een condoom beschermt goed tegen chlamydia, gonorroe en hiv. Tegen herpes en wratten helpt het minder, en ook syfilis kan overgaan via een zweertje dat niet onder het condoom zit. Let ook op de maat: in onze keuzehulp voor condooms vindt u de uwe, en alle soorten staan bij onze condooms.

Neem er een glijmiddel op water- of siliconenbasis bij, nooit olie, vaseline of massageolie: daar gaat een latexcondoom van kapot. Wij vinden ons eigen Hydra+ daar fijn voor, en meer keus staat bij glijmiddel op waterbasis. Weet u niet welk glijmiddel bij u past? Doe dan onze glijmiddeltest.

Pijpen, beffen en het beffen-doekje

Via de mond gaan vooral gonorroe, syfilis, herpes en HPV over; chlamydia bijna nooit. Bij pijpen beschermt een condoom, en daar zijn er speciale voor, met een smaakje, zoals Pasante Taste.

Bij beffen en kontlikken gebruikt u een beffen-doekje, ook wel beflapje: een dun lapje latex dat u plat over de vagina of anus legt voordat u begint, en dat blijft liggen tot u klaar bent. Neem voor elke keer een nieuw doekje, en een nieuw als u van de anus naar de vagina gaat. Heeft u er geen bij de hand? Knip dan een condoom open: het topje eraf, de ring eraf, en dan in de lengte doorknippen. Dan heeft u een vierkant lapje. Dat het helpt, rust op gezond verstand: het is hetzelfde materiaal als een condoom, maar onderzoek dat het meet, is er niet.

Nog twee tips: poets en flos uw tanden niet vlak voor of na het pijpen of beffen, en heeft u een koortslip, laat pijpen en beffen dan even zitten. Zo kan herpes van de mond naar de geslachtsdelen gaan.

Speeltjes delen

Een speeltje dat u samen gebruikt, kan een soa doorgeven. Trek daarom bij elke andere persoon, en bij elke wissel tussen anus en vagina, een nieuw condoom om het speeltje. Kies liever siliconen, glas of staal, die zijn het makkelijkst schoon te krijgen, en maak ze na het vrijen schoon met water en een milde reiniger uit onze toy cleaners. Hoe u elk materiaal goed schoonmaakt, leest u bij vibrator schoonmaken.

Nog drie dingen die helpen

  1. Was uw vagina of penis met water, niet met zeep. Zeep maakt het slijmvlies kwetsbaarder, en via kleine wondjes komt een soa makkelijker binnen.
  2. Leg condooms klaar, in het nachtkastje en in uw toilettas. Wie ze bij de hand heeft, gebruikt ze ook.
  3. Loopt u vaker risico, bijvoorbeeld als man die seks heeft met mannen? Vraag de GGD of de huisarts dan naar een prik tegen hepatitis B, of naar PrEP: een pil die voorkomt dat u hiv krijgt. Tegen andere soa's helpt PrEP niet, een condoom wel.

Glijmiddel dat bij condooms past

Bekijk onze tien beste glijmiddelen
Sfeerbeeld: een leesbril, een condoomverpakking en een glas water op een oud houten nachtkastje naast een boek

Soa op latere leeftijd

Ria was 74 toen ze het bijna trots vertelde: ze had net chlamydia gehad. Opgelopen bij haar nieuwe vriend, en die was 78. Haar huisarts zag het eerst niet, en de behandelingen hielpen niet. Pas toen een verpleegkundige hoorde van de nieuwe liefde, kwam er een test.

Mooi, dat de liefde op die leeftijd nog zo opbloeit. En meteen het hele verhaal in het klein: verliefd worden houdt niet op bij vijftig, soa's ook niet, en juist bij oudere mensen worden ze vaak gemist. Een lezeres van 55 schreef ons: ‘Condooms gebruiken we niet, ik ben al door de overgang.’

Kunt u na uw vijftigste nog een soa krijgen?

Ja. Zwanger worden kan na de overgang niet meer, maar een soa kijkt niet naar uw leeftijd. Wie na een scheiding of na de dood van een partner iets nieuws begint, via een datingsite, een dansavond of gewoon de buurman, loopt hetzelfde risico als een twintiger. Alleen ligt het condoom daarbij vaak nog in de la: voor deze generatie was het er vooral tegen zwanger worden, en die zorg is weg.

Praten blijkt het halve werk. Toen in een groot Duits onderzoek een paar honderd alleenstaanden werden gevraagd naar hun laatste keer, had bijna de helft van wie ouder was dan 35 geen condoom gebruikt, tegen een derde van de jongeren. Wie het condoom vooraf niet ter sprake bracht, liet het het vaakst weg (bron).

Komen soa's bij ouderen vaker voor?

In Nederland weten we het niet precies, want vijftigplussers worden niet apart gevolgd, en het RIVM ziet geen tekenen van een sterke stijging. Maar ze komen wel voor. Ook bij vrouwen boven de 50 vindt de GGD elk jaar chlamydia en gonorroe, naar verhouding zelfs iets vaker dan bij vrouwen van dertig of veertig die zich laten testen. En hiv wordt bij oudere mensen vaak laat ontdekt: van wie de laatste jaren hoorde hiv te hebben, was ongeveer een kwart 50 of ouder, en hoe ouder, hoe vaker het pas laat werd gevonden (bron). Niemand dacht eraan, de dokter ook niet.

Wie op zijn zestigste weer gaat daten, loopt dus geen groot risico. Maar wel een echt.

Bij de huisarts: zeg het zelf

Artsen gaan er vaak van uit dat oudere mensen geen seks meer hebben, en vragen er dus niet naar. Wim was net zestig en net gescheiden toen hij voor een controle bij zijn huisarts zat. Ze vroeg of hij weleens viel, goed sliep en genoeg bewoog. Naar seks of een soa-test vroeg ze niet, terwijl ze van de scheiding wist. ‘Ik schaam me een beetje om het toe te geven, maar ik vroeg er zelf ook niet naar.’

Zeg het dus meteen, bij het maken van de afspraak of als eerste zin in de spreekkamer: ik heb een nieuwe partner en wil me laten testen op soa's. Vraag of hiv en syfilis erbij zitten. Een huisarts uit Utrecht vertelde over een patiënte van 61 met herpes, die zich erg schaamde: heel jammer en nergens voor nodig, vond de huisarts. Ze heeft gelijk, en u mag gerust samen gaan.

Na de overgang: wat helpt

Na de overgang maakt uw lichaam minder oestrogeen. Het slijmvlies van de vagina wordt dunner en droger, en het duurt langer voordat u vochtig bent, ook als u wel zin heeft. Vrijen zonder genoeg vocht schuurt, en via kleine wondjes heeft een soa makkelijker spel. Wat de overgang verder met vrijen doet, leest u in overgang en seks.

  1. Glijmiddel bij het vrijen, op water- of siliconenbasis, nooit olie, vaseline of bodylotion: daar gaat een latexcondoom van kapot. U vindt ze bij onze glijmiddelen bij vaginale droogheid.
  2. Een vochtinbrenger voor elke dag. Dat is geen glijmiddel, maar een crème of gel die u los van het vrijen in de vagina aanbrengt, zodat het slijmvlies soepel blijft. Wij vinden JO Renew daar fijn voor, omdat u het gewoon overdag of voor het slapengaan aanbrengt.
  3. Een crème met een beetje hormoon. Helpt dat niet genoeg, vraag de huisarts dan naar een crème of zetpil met estriol. Let op: in crèmes, zalven en zetpillen voor de vagina zit vaak vet, en ook dat kan een latexcondoom zwakker maken. Vraag de apotheek wat goed samengaat.

Voor mannen: een condoom dat blijft zitten

Bij mannen speelt iets anders. De penis wordt met de jaren minder snel en minder hard stijf, en heeft meer tijd en prikkeling nodig. Een condoom glijdt dan makkelijker af. Kies een maat die echt past; in onze condoomkeuzehulp meet u dat zo uit. Doe het condoom om als deel van het voorspel, en houd bij het terugtrekken de rand vast.

Niet alles is de overgang

Branderig plassen, jeuk, ander vocht, een beetje bloed na het vrijen: op latere leeftijd denkt iedereen eerst aan de overgang, een blaasontsteking of een schimmel. Vaak terecht. Maar het kan ook een soa zijn, en dan helpt een zalfje tegen droogheid niet. En komt er bloed uit uw vagina terwijl u al meer dan een jaar niet ongesteld bent, ook na het vrijen en ook als het maar een keer is? Laat de huisarts dat altijd bekijken.

Een soa kan ook jaren stil in het lichaam zitten. Herpes en HPV laten zich soms pas na lange tijd zien, dus een eerste uitbraak op uw 68ste zegt niet vanzelf dat iemand is vreemdgegaan.

Zo begint u erover bij een nieuwe partner

Begin erover voordat het spannend wordt: bij de koffie, tijdens een wandeling of in een berichtje. Een paar zinnen die u zo kunt zeggen:

  • ‘Zwanger worden kan bij ons niet meer, een soa wel. Zullen we een condoom gebruiken?’
  • ‘Ik vind dit heel fijn met je. En bij iemand nieuw gebruik ik altijd een condoom; dat heeft niets met wantrouwen te maken.’
  • ‘Ik wil graag zonder condoom verder met je. Zullen we ons eerst allebei laten testen?’
  • ‘Dan houden we het vandaag bij zoenen en strelen. Er is zoveel meer wat ook heerlijk is.’

Wilt u samen zonder condoom verder? Vrij dan eerst drie maanden met condoom en laat u daarna allebei testen. Over opnieuw beginnen na een scheiding of een verlies schreven we in opnieuw daten, over hoe seks verandert in seks op latere leeftijd. En gaat u naar een parenclub: daar horen condooms gewoon in de tas, en vraag uw huisarts of de GGD gerust of een prik tegen hepatitis B voor u zinvol is.

Sfeerbeeld: een stel van achteren gezien, zijn arm om haar schouder, op een stille grachtenstraat in de herfst

Ervaringen van lezers

Lotte kreeg herpes bij haar vagina, na orale seks. Bij de soa-poli bleek het herpes type 1, het virus van de koortslip. Lang voelde ze zich schuldig, terwijl ze alleen had gedaan wat bijna iedereen weleens doet. Het bleef bij die ene uitbraak, en die was niet eens erg. Haar vriend, nu haar verloofde, vertelde ze dat ze het koortslipvirus had. Waar het precies zat, vond ze een jaar lang haar eigen zaak. Toen ze het hem vertelde, keek hij er niet eens van op.

Joost zag een week na seks zonder condoom een paar wratjes op zijn penis. Hij schaamde zich te veel om naar de GGD te gaan, keek het een week aan en druppelde er toen een vloeistof op die hij op internet had besteld. “Het brandde echt vreselijk.” De wratjes waren weg, maar er zat een open wond. Toen ging hij toch naar de GGD. Een week later belden ze: hij had ook nog chlamydia, van dezelfde bedpartner.

Sanne kreeg herpes en vertelde het de man met wie ze toen iets had. Dat was het begin van het einde. Haar huidige vriend vroeg alleen hoe hij zich kon beschermen, en maakte er verder geen probleem van. Hun eerste keer was met een condoom, en “leuk en fijn en zacht”.

Ellen, 68, was al dertig jaar gescheiden en had de laatste tien jaar geen relatie gehad. Toch hoorde ze dat ze herpes heeft. Het kon al jaren in haar lichaam zitten zonder klachten, zei haar arts. Ze was er kapot van, en besloot niemand meer dichtbij te laten. Zonde, kreeg ze te horen: er zijn manieren om een partner te beschermen, en een nieuwe partner is misschien begripvoller dan ze denkt.

Sam, 59, moest ongeveer twee jaar wachten voordat de diagnose hiv kwam. Het virus zelf vond Sam niet eens het ergste, wel dat het zo lang duurde. ‘Vijftigplussers die uit een scheiding of een huwelijk komen, denken dat ze veilig zijn. Maar dat zijn ze niet.’

Wanneer gaat u naar de huisarts of de GGD?

Maak een afspraak in deze gevallen.

  1. U heeft klachten die bij een soa kunnen passen, zoals ander vocht, branderig plassen, bloedverlies na het vrijen, blaasjes of wratjes.
  2. Iemand met wie u seks had, laat weten dat hij of zij een soa heeft.
  3. Het condoom scheurde of schoot af, of u vrijde zonder condoom met iemand van wie u het niet weet.
  4. U begint een nieuwe relatie en wilt zonder condoom verder. Vrij dan eerst drie maanden met condoom en laat u daarna allebei testen.
  5. Uw klachten komen na een behandeling terug, of gaan niet weg.

Bent u echt ziek, met koorts en buikpijn, of heeft u een pijnlijke, dikke bal? Bel dan dezelfde dag. En had u minder dan drie dagen geleden seks zonder condoom met iemand die hiv heeft of misschien heeft? Bel meteen de GGD, de meeste zijn daarvoor dag en nacht bereikbaar, of ga naar de spoedeisende hulp: met een pillenkuur, PEP, is hiv dan vaak nog te voorkomen. Hoe eerder, hoe beter. Na seks tegen uw zin kunt u dag en nacht gratis het Centrum Seksueel Geweld bellen: 0800-0188.

Tot slot

Een soa is vervelend, en de schrik kan groot zijn. Maar schamen hoeft niet: uw huisarts heeft het echt al vaak gezien, ook bij mensen van uw leeftijd. De soa's die door een bacterie komen, zijn met een kuur de wereld uit, en met de andere leven heel veel mensen gewoon, ook in de liefde.

Twijfelt u? Doe de test, op het goede moment. En leg de condooms gewoon in het nachtkastje, naast de leesbril.

Veelgestelde vragen over soa's

Antwoorden op uw vragenKlikTik op een vraag voor het antwoord
Hoe snel na de seks merkt u een soa?

Dat verschilt per soa. Gonorroe geeft soms al na twee dagen klachten, herpes meestal na ongeveer een week, chlamydia na een tot drie weken. Syfilis kan tot drie maanden op zich laten wachten, wratten zelfs tot acht maanden. Vaak merkt u helemaal niets: daarom is een test op het goede moment de enige zekerheid.

Kunt u een soa hebben zonder dat u het merkt?

Ja, dat is eerder regel dan uitzondering. Ongeveer negen op de tien vrouwen met chlamydia merken niets, en ook gonorroe, trichomonas, hiv en hepatitis B blijven vaak stil. Ook zonder klachten kunt u een soa doorgeven.

Kunt u een soa-test bij de drogist kopen?

Ja, maar wees voorzichtig. Sneltests met meteen een uitslag, uit de drogist of van internet, zijn voor chlamydia, gonorroe en syfilis niet betrouwbaar. Alleen een hiv-zelftest met CE-keurmerk zegt iets, en dan pas drie maanden na het risico. Wilt u thuis testen, kies dan een test die u naar een laboratorium stuurt.

Kunt u een soa krijgen als u een condoom gebruikt?

Ja, al is de kans veel kleiner. Een condoom beschermt goed tegen chlamydia, gonorroe en hiv, maar herpes, genitale wratten en syfilis kunnen ook via de huid naast het condoom overgaan. En een condoom helpt alleen als het de hele tijd om zit en de juiste maat heeft.

Wat kost een soa-test bij de huisarts?

Het gesprek is gratis. De test gaat van uw eigen risico af, dat in 2026 385 euro is en in 2027 400 euro: ongeveer 40 euro voor chlamydia, en met meer tests een paar honderd euro. Hoort u bij een van de groepen van de GGD, dan test u daar gratis.

Kunt u een soa krijgen van zoenen?

Meestal niet. Herpes wel: een koortslip is herpes, en die krijgt u als u zoent met iemand die een koortslip of blaasjes in de mond heeft. Heel soms gaan ook gonorroe of syfilis over bij zoenen.

Moet u zich laten testen als u alleen pijpte of befte?

Zonder klachten meestal niet. Via de mond kunnen gonorroe, syfilis, herpes en HPV overgaan, maar wie alleen pijpte of befte en niets merkt, hoeft volgens Soa Aids Nederland geen soa-test te doen. Krijgt u keelpijn, een zweertje of blaasjes, laat het dan wel nakijken.

Gaat een soa vanzelf over?

Soms. Chlamydia zonder klachten gaat meestal vanzelf over, en genitale wratten en HPV verdwijnen meestal uit zichzelf, in ongeveer negen van de tien gevallen binnen twee jaar. Gonorroe, syfilis, trichomonas en hiv hebben behandeling nodig. Herpes gaat over, maar het virus blijft in het lichaam en kan terugkomen.

Kunt u een soa krijgen zonder dat er is vreemdgegaan?

Ja. Herpes en HPV kunnen jarenlang ongemerkt in het lichaam zitten en pas veel later klachten geven. Een soa die nu opduikt, kan dus van lang geleden zijn, van voor uw relatie. Bespreek het samen, en laat u allebei testen.

Welke soa geeft jeuk?

Herpes, genitale wratten, trichomonas en schaamluis kunnen jeuken. Jeuk na de seks komt alleen vaker door iets anders, zoals een schimmel, droogte of een reactie op een condoom of glijmiddel. Meer daarover leest u bij jeuk na de seks.

Kunt u een soa oplopen via een gedeeld seksspeeltje?

Ja, als het speeltje zonder schoonmaken of zonder nieuw condoom van de een naar de ander gaat. Trek bij elke andere persoon een nieuw condoom om het speeltje en maak het daarna schoon. Speeltjes van siliconen, glas of staal zijn het makkelijkst schoon te krijgen.

Moet u na de overgang nog een condoom gebruiken?

Bij een nieuwe partner wel. De overgang beschermt tegen zwanger worden, niet tegen een soa, en een dunner en droger slijmvlies maakt kleine wondjes zelfs wat makkelijker. Neem er een glijmiddel op water- of siliconenbasis bij, zoals Hydra+.

Wanneer laten we ons samen testen als we zonder condoom verder willen?

Als de laatste keer dat een van u zonder condoom met iemand anders vrijde drie maanden geleden is: dan zijn ook hiv en syfilis zo goed als zeker uit te sluiten. Chlamydia en gonorroe zijn al na twee weken te vinden. Tot de uitslag er is, blijft het condoom erbij.

Welk glijmiddel kunt u met een condoom gebruiken?

Een glijmiddel op water- of siliconenbasis, zoals Hydra+. Nooit olie, vaseline, massageolie of bodylotion: daar gaat een latexcondoom van kapot. Siliconen blijft het langst glijden, maar gebruik het niet met speeltjes van siliconen.

Bronnen en verantwoording

Gebaseerd op de standaard voor huisartsen, Thuisarts, Soa Aids Nederland, het RIVM en de bronnen hieronder; wat over producten staat, komt van onze eigen productpagina's. Dit artikel vervangt geen bezoek aan de huisarts of de GGD.

  1. NHG. NHG-Standaard Het soa-consult. bekijk bron
  2. Thuisarts (NHG). Ik wil een soa-test doen. bekijk bron
  3. Thuisarts (NHG). Hoe zorg ik dat ik geen soa krijg? bekijk bron
  4. Soa Aids Nederland. Soa-thuistest. bekijk bron
  5. Soa Aids Nederland. Kun je een soa in je keel of mond krijgen? bekijk bron
  6. Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Medische zelftesten. bekijk bron
  7. RIVM (2026). Seksueel overdraagbare aandoeningen in Nederland in 2025. bekijk bron
  8. Volksgezondheid en Zorg (RIVM). Soa: leeftijd en geslacht. bekijk bron
  9. Cerwenka, S. e.a. (2022). Factors associated with non-use of condoms among heterosexually-active single people in Germany (GeSiD). International Journal of STD & AIDS. bekijk bron
  10. FDA (2025). FDA grants marketing authorization for first home test for chlamydia, gonorrhea and trichomoniasis. bekijk bron
  11. Rijksoverheid (2026). Prinsjesdag 2026: Zorg (eigen risico 2027). bekijk bron
  12. Staatssecretaris van VWS (2025). Kamerbrief seksuele gezondheid (32239, nr. 20). bekijk bron
  13. Landelijke werkgroep doxyPEP, Soa Aids Nederland (2025). Nederlandse stellingname inzake doxyPEP, versie 2. bekijk bron
  14. RIVM, Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding (2026). LCI-richtlijn Gonorroe. bekijk bron
  15. Seib, K.L. e.a. (2026). Meningococcal B Vaccine to Prevent Neisseria gonorrhoeae Infection. New England Journal of Medicine. bekijk bron

Gerelateerde berichten

Reactie plaatsen

Let op: opmerkingen moeten worden goedgekeurd voordat ze worden gepubliceerd.