Seksueel trauma verwerken: praktische handvatten en inzichten

Gelukkig zijn er behandelingen die bewezen helpen. De eerste keus zijn traumagerichte therapieën: onder begeleiding denkt u terug aan wat er is gebeurd, zodat de herinnering minder heftig wordt. Welke vorm het wordt, kiest u samen met de behandelaar. Werkt de ene niet genoeg, dan kunt u overstappen op een andere, of vaker gaan, bijvoorbeeld twee keer per week.

Zo'n behandeling is meestal kort: niet meer dan zestien sessies, minstens één keer per week. Na een eenmalige gebeurtenis zijn mensen soms al na een paar sessies verder. Wie langer of vaker iets ergs meemaakte, heeft meestal meer tijd nodig.

EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing)

EMDR is een van de behandelingen van eerste keus. U denkt terug aan de herinnering waar u het meeste last van heeft, en doet tegelijk iets anders. Bijvoorbeeld de vinger van de therapeut volgen die heen en weer beweegt, of luisteren naar geluidjes die afwisselend links en rechts klinken. Doordat de aandacht verdeeld is, verliest de herinnering langzaam haar kracht. Na een tijd lukt het om eraan terug te denken zonder overspoeld te worden.

Na een sessie voelen mensen zich soms een paar dagen wat wiebelig of moe, of komen er nieuwe beelden op. Dat hoort erbij en duurt meestal niet langer dan drie dagen. Een dagboekje helpt om het in de volgende sessie te bespreken.

Traumagerichte cognitieve gedragstherapie (CGT)

Bij traumagerichte CGT vertelt of schrijft u stap voor stap wat er gebeurde. Ook kijkt de therapeut samen met u naar de gedachten die het trauma heeft achtergelaten. Denk aan overtuigingen als 'ik ben vies', 'het was mijn schuld' of 'ik kan niemand meer vertrouwen'. Door die gedachten tegen het licht te houden en bij te stellen, ontstaat ruimte voor een mildere kijk op uzelf en op intimiteit.

Er zijn nog meer vormen die goed kunnen werken. Schrijftherapie werkt met schrijfopdrachten, ook online. Narratieve exposuretherapie (NET) werkt met een levenslijn, met bloemen voor de fijne en stenen voor de nare gebeurtenissen. En bij imaginaire rescripting geeft u in gedachten een nieuw, beter einde aan de herinnering.

Somatische therapie

Waar EMDR en CGT via herinneringen en gedachten werken, richt lichaamsgerichte of somatische therapie zich op het lichaam: ademhaling, spierspanning, beweging. Praten is daarbij niet per se nodig. Dat kan prettig zijn als er moeilijk woorden te vinden zijn voor wat er gebeurde.

Eerlijk gezegd is er nog weinig bewijs dat deze therapie op zichzelf een trauma behandelt. Behandelaars zetten haar daarom vooral in als aanvulling: als woorden moeilijk zijn, als een traumabehandeling niet genoeg helpt, of als spanning en wegdrijven zo heftig zijn dat die behandeling vastloopt. Ook psychomotorische therapie, muziek-, drama- en beeldende therapie horen bij deze groep, de vaktherapie.

Seksuologische therapie

Een traumabehandeling maakt herinneringen vaak minder heftig, maar seksuele klachten gaan daar vaak niet vanzelf in mee (bron). Ook na een geslaagde behandeling is er dus vaak extra aandacht nodig voor intimiteit en seks, als u dat wilt.

Daar is een seksuoloog voor: meestal een psycholoog of arts die zich verder heeft gespecialiseerd in seksualiteit, ook in klachten na een trauma. Samen zoekt u bijvoorbeeld uit waarom u bij het vrijen over uw grenzen gaat, en welke andere manieren van vrijen er zijn. Er zijn oefeningen voor thuis, en de partner kan bij een deel van de gesprekken zijn als u dat wilt. Hoe zo'n eerste afspraak gaat, leest u in voor het eerst naar een seksuoloog.

Een goede therapeut vinden

Let op ervaring met trauma én met seksualiteit. Therapeuten met de beschermde titel EMDR therapeut VEN hebben een erkende opleiding gevolgd; zij staan in het register van de Vereniging EMDR Nederland. Seksuologen bij u in de buurt vindt u op de kaart verderop. Na het eerste gesprek wilt u zich veilig voelen bij deze persoon.

Rode vlaggen zijn therapeuten die intimiteit 'voorschrijven' zonder rekening te houden met uw tempo, die weinig gevoel tonen voor wat trauma doet, of die u te snel willen 'genezen'. Klikt het niet? Dan mag u om een andere behandelaar vragen.

Wat kost het?

De huisarts en de praktijkondersteuner ggz vallen niet onder het eigen risico. Een traumabehandeling bij een psycholoog of in de ggz, zoals EMDR, wordt onder voorwaarden vergoed uit de basisverzekering. Het moet dan gaan om een psychische stoornis, zoals PTSS, en er is een verwijzing van de huisarts nodig. Het eigen risico gaat er wel af.

Seksuologische hulp wordt soms uit de basisverzekering vergoed, als die bij een ggz-behandeling hoort, en anders soms deels uit de aanvullende verzekering. Ook daarvoor is een verwijzing van de huisarts nodig. Vraag het vooraf na bij uw verzekeraar.