Het korte antwoord

Testosterontherapie (TRT) is een behandeling op recept voor mannen met een aangetoond tekort aan testosteron. Aangetoond wil zeggen: klachten die bij een tekort passen, en twee ochtendmetingen met een te lage waarde. U krijgt het hormoon dan meestal als gel of als injectie, met een normale waarde als doel.

Het duidelijkste effect, al is het meestal klein, is er op het seksleven. Voor een daling die alleen bij het ouder worden hoort, ziet het Farmacotherapeutisch Kompas geen plaats. Wat u dan zelf kunt doen, leest u in testosteron verhogen na uw 40ste.

  • Te laag: meestal onder 12 nmol/l, gemeten voor 10 uur 's ochtends
  • Controles: na drie, zes en twaalf maanden, daarna elk jaar
  • Kinderwens: dan geen testosteron, want het remt de aanmaak van zaadcellen
  • Vergoeding: gel en injecties op recept worden vergoed, via uw eigen risico

Over testosterontherapie gaan veel verhalen rond.

Op internet klinkt TRT soms als een snelle oplossing voor moeheid en minder zin in seks. Anderen denken meteen aan doping. Allebei is te kort door de bocht. TRT is een gewone medische behandeling voor een kleine groep mannen: mannen bij wie het lichaam te weinig testosteron maakt, en die daar echt last van hebben.

Wij verkopen zelf geen testosteron. Wat hier staat, volgt de richtlijn van de huisartsen, het Farmacotherapeutisch Kompas en de Europese richtlijn voor urologen.

Inhoudsopgave

Sfeerbeeld: witte pompfles zonder etiket, handdoek, glas water en horloge op een badkamerplank

Wat is testosterontherapie (TRT)?

TRT staat voor testosterone replacement therapy: testosteronvervangingstherapie, of kortweg testosterontherapie. Testosteron is het mannelijk geslachtshormoon. Het is onder meer nodig om sperma te maken en om opgewonden te raken.

Bij TRT vult een arts een tekort aan dit hormoon aan, zodat de klachten van dat tekort minder worden. Het doel is een waarde binnen het normale gebied, niet erboven. Het is geen middel om jonger of sterker te worden.

Testosteron is alleen op recept te krijgen, in Nederland meestal als gel voor op de huid of als injectie in de spier. Wie het krijgt, komt daarna geregeld terug voor controle.

Het Farmacotherapeutisch Kompas, het naslagwerk van artsen en apothekers, stelt twee voorwaarden. Het tekort moet blijken uit klachten en uit twee aparte metingen, en er mag geen andere oorzaak voor de klachten zijn.

Vervangen is iets anders dan verhogen

Bij TRT wordt aangevuld wat het lichaam zelf niet meer maakt. Een normale waarde hoger maken is niet de bedoeling. Bij mannen met een normale waarde helpt testosteron niet tegen seksuele klachten, en de Europese richtlijn raadt het dan af. Wilt u uw eigen testosteron ondersteunen met gewicht, beweging en slaap, lees dan verder over testosteron verhogen na uw 40ste. En wat de potjes uit de drogist doen, en vooral wat ze niet doen, leest u in onze vergelijking van testosteronsupplementen.

Wanneer wordt TRT overwogen?

Niet na een enkele lage meting, en niet bij vage moeheid alleen. Artsen kijken naar de combinatie: klachten die bij een tekort passen, en een waarde die bij herhaling te laag is. Twee tot zes op de honderd mannen tussen 40 en 79 jaar hebben een tekort met klachten.

Klachten die passen bij een tekort

De huisartsenrichtlijn noemt minder zin in seks, minder vaak seks en erectieproblemen, maar ook moeheid, weinig energie en motivatie, prikkelbaarheid, geheugenproblemen, stemmingswisselingen en spierzwakte. Bij lichamelijk onderzoek kan de arts kleine testikels vinden, weinig lichaamsbeharing, weinig spiermassa en meer buikvet.

Geen van die klachten hoort alleen bij een tekort. Minder zin in seks kan ook komen door moeheid, overgewicht, ziekten als diabetes of hart- en vaatziekten, of door medicijnen tegen depressie of hoge bloeddruk. Een lage waarde zonder klachten is ook geen reden om te behandelen. Een uitgebreide lijst met signalen staat in onze blog over laag testosteron herkennen.

Testosteronwaarden (nmol/l): wat telt als laag?

Testosteron wordt gemeten in nanomol per liter bloed (nmol/l). Normaal ligt het totale testosteron bij mannen tussen 12 en 40 nmol/l. Laboratoria meten niet allemaal op dezelfde manier, en uitslagen kunnen daardoor ongeveer 20 procent verschillen.

  • Onder 8 nmol/l: bij herhaling is een tekort zeer waarschijnlijk. Mannen met klachten en zo'n lage waarde hebben het meeste aan een behandeling.
  • Tussen 8 en 12 nmol/l: bij herhaling is een tekort mogelijk. Of het echt een tekort is, hangt mede af van de klachten. De huisarts overweegt een verwijzing bij een gemiddelde onder 11 nmol/l.
  • Boven 12 nmol/l: testosteron helpt dan niet. De Europese richtlijn houdt 12 nmol/l aan als grens.

Soms meet de arts ook SHBG, het belangrijkste eiwit waaraan testosteron in het bloed vastzit. Daarmee rekent de arts uit hoeveel vrij testosteron er is: het deel dat niet vastzit. Het SHBG is bijvoorbeeld lager bij overgewicht en hoger bij het ouder worden.

Minder testosteron door het ouder worden

Bij gezonde mannen daalt testosteron vanaf het 35e jaar langzaam. Een man van 75 heeft nog ongeveer 70 procent van het testosteron van een man van 25 (bron). Toch speelt de leeftijd zelf maar een kleine rol bij een echt tekort. Overgewicht, andere ziekten zoals diabetes en een slechte algemene gezondheid zijn de belangrijkste oorzaken van een tekort op latere leeftijd. Wat u zelf aan gewicht en conditie kunt doen, staat in voeding en testosteron en in krachttraining en testosteron.

De huisarts meet het testosteron bij oudere mannen niet standaard: een daling hoort bij het ouder worden, en het verband met seksuele klachten is onduidelijk. Het Farmacotherapeutisch Kompas ziet geen plaats voor testosteron bij een daling die alleen bij het ouder worden hoort, de zogeheten andropauze.

Ook de Endocrine Society, een vereniging van hormoonspecialisten, raadt af om alle mannen van 65 jaar en ouder met een lage waarde te behandelen. Bij klachten die bij een tekort passen en een duidelijk en steeds te lage ochtendwaarde kan het wel. Dan per persoon, na een goed gesprek over de voor- en nadelen.

Sfeerbeeld: onderarm met een pleister in de elleboog na een bloedafname, naast een mok thee

Waarom één meting nooit genoeg is

Testosteron schommelt. De waarde is 's ochtends het hoogst. Na het eten valt de uitslag lager uit: een meting die niet nuchter is gedaan, kan meer dan 30 procent te laag zijn. Kort na een zaadlozing is de waarde juist hoger.

Medicijnen als opiaten (sterke pijnstillers), corticosteroïden en middelen tegen epilepsie verlagen testosteron, net als ziekten zoals diabetes, COPD en kanker. Tijdens een acute ziekte meet de arts liever niet.

Daarom zijn er vaste afspraken. De huisarts laat het bloed 's ochtends afnemen, tussen 7 en 10 uur, en nuchter. Werkt u 's nachts, dan gebeurt de meting nuchter en na een goede slaap. Is de uitslag te laag, dan volgt na enkele weken een tweede meting, en telt het gemiddelde van de twee.

Pas als beide metingen te laag zijn en de klachten passen, komt een behandeling in beeld. Zo voorkomt de arts dat iemand testosteron krijgt door een toevallige dip.

Soorten TRT: gel, injecties, pleisters en pellets

In Nederland zijn er twee gangbare vormen: een gel die u elke dag op de huid smeert, en een injectie in de spier. U krijgt ze alleen op recept, onder de namen Androgel, Testavan, Tostran, Nebido en Sustanon, of merkloos.

De vorm kiest u samen met de arts: hoe vaak u iets moet doen, hoe u op een vorm reageert en wat u zelf prettig vindt, tellen allemaal mee. Volgens de Europese richtlijn zijn de gel en de lang werkende injectie de veiligste vormen.

Gel

De gel smeert u elke dag, het liefst 's ochtends, in een dunne laag op een schone, droge huid, zonder in te wrijven. Androgel en Testavan komen op de bovenarmen of schouders, Tostran op de buik of de binnenkant van de dijen. Nooit op de geslachtsdelen.

U hebt geen naalden nodig, en bij Androgel is de waarde na twee dagen stabiel. Hoeveel er via de huid wordt opgenomen, verschilt wel sterk; de arts stelt de dosis daarom bij op geleide van uw bloedwaarde.

Wel moet u er elke dag aan denken, en bij minstens 1 op de 10 gebruikers reageert de huid op de gel. Douchen of in bad gaat pas na een uur (Androgel) of twee uur (Testavan, Tostran).

Testosteron kan via de huid op een ander overgaan, en vooral voor vrouwen en kinderen is dat schadelijk. Was daarom na het smeren meteen uw handen met water en zeep. Laat de gel minstens drie tot vijf minuten drogen en trek er dan kleding overheen. Dat helpt ook om overdracht op huisdieren te voorkomen.

Vrijen als u testosterongel gebruikt

Dat kan gewoon, met een paar voorzorgen. Het Farmacotherapeutisch Kompas zegt: was de ingesmeerde plek met water en zeep voor elk huid-op-huidcontact. Apotheek.nl raadt ook aan om na Androgel bij voorkeur zes uur te wachten, en na Testavan of Tostran twee uur. Lukt wachten niet, bedek de plek dan ook met kleding.

Uw partner hoort niet in aanraking te komen met de gel of de ingesmeerde huid. Is zij zwanger, dan mag zij die huid helemaal niet aanraken: testosteron is schadelijk voor het ongeboren kind. Houd ook kinderen er ver van.

Injecties

Een injectie gaat in de bilspier of de bovenbeenspier. Sustanon is een mengsel van vier testosteronesters in olie. Het werkt ongeveer drie weken, en meestal krijgt u elke drie weken een injectie.

Testosteronundecanoaat (Nebido of merkloos) werkt tien tot veertien weken. Die injectie gaat heel langzaam, in ongeveer twee minuten, en daarna blijft u even ter controle. Zelden komt er wat olie in de longvaten, met bijvoorbeeld hoesten of kortademigheid die weer overgaan.

Injecties zijn goedkoper dan gel. Vlak voor een nieuwe injectie kunnen moeheid, concentratieproblemen en prikkelbaarheid terugkomen.

De lang werkende injectie geeft wel een gelijkmatige waarde, maar is niet snel terug te draaien als er een bijwerking optreedt. Daarom raadt de Europese richtlijn aan om bij mannen met een verhoogd risico met gel te beginnen. In het buitenland bestaan ook testosteronenantaat en -cypionaat, elke twee tot drie weken; die staan niet in het Farmacotherapeutisch Kompas.

Pleisters, pellets, capsules en crème

Pleisters bestaan ook, maar geven vaker huidirritatie dan gel en staan niet in het Farmacotherapeutisch Kompas. Pellets zijn kleine testosteronkorrels die met een ingreep onder de huid worden geplaatst. Ze werken vier tot zeven maanden en zijn daardoor moeilijk bij te sturen als er een bijwerking optreedt. De plek kan ontsteken of de korrel kan naar buiten komen, en pellets zijn maar in een beperkt aantal landen te krijgen.

Een capsule om te slikken en testosteroncrème zijn in Nederland op recept te krijgen, maar worden niet vergoed. Bij de capsule hangt de opname af van het vet in de maaltijd.

Gel, injectie, pleister, pellet of capsule: de vormen naast elkaar

De belangrijkste vormen op een rij. Kompas staat voor het Farmacotherapeutisch Kompas.

VormHoe vaakIn NederlandLet op
Gel (Androgel, Testavan, Tostran, merkloos)elke dag smerenop recept, vergoedhuidreactie bij minstens 1 op de 10; handen wassen, plek bedekken
Injectie Sustanonmeestal elke drie weken, in de spierop recept, vergoeddip vlak voor de volgende prik
Injectie testosteronundecanoaat (Nebido, merkloos)elke tien tot veertien weken, in de spierop recept, vergoedheel langzaam spuiten; niet snel terug te draaien
Injectie enantaat of cypionaatelke twee tot drie wekenniet in het Kompaswaarde schommelt
Pleisterelke dagniet in het Kompasvaker huidirritatie dan gel
Pellets onder de huidwerken vier tot zeven maandenniet in het Kompasingreep; kans op ontsteking of uitstoten; niet snel te stoppen
Capsuletwee of drie keer per dag, bij de maaltijdop recept, niet vergoedopname hangt af van het vet in de maaltijd
Sfeerbeeld: opengeslagen notitieboek met lege bladzijden en een pen, naast een glas water

Hoe ziet een behandeling met testosteron eruit?

Eerst de oorzaak zoeken

Het begint meestal bij de huisarts. Is de waarde bij herhaling te laag, dan kan een verwijzing volgen naar een uroloog of arts-seksuoloog, in sommige regio's naar een endocrinoloog.

De specialist zoekt naar de oorzaak en meet daarvoor onder meer LH, FSH en prolactine: hormonen uit de hypofyse, de hormoonklier onder de hersenen. Zo wordt duidelijk of het probleem in de testikels zit of in de hypofyse. Een hypofysetumor moet bijvoorbeeld eerst worden uitgesloten.

Overgewicht, andere ziekten en medicijnen die testosteron verlagen, pakt de arts eerst aan. Vertel ook of u nog kinderen wilt, want dan kan testosteron niet.

Starten en bijsturen

De arts stelt de dosis bij op geleide van uw bloedwaarde en uw klachten. Bij injecties wordt gemeten vlak voor de volgende prik; dan hoort de waarde in het onderste derde deel van het normale gebied te liggen. Ons advies: verander nooit zelf de dosis, en schrijf voor elke controle op hoe het met uw klachten gaat.

Controles in het eerste jaar en daarna

De Europese richtlijn adviseert het testosteron en de hematocriet (het aandeel rode bloedcellen) te meten na drie, zes en twaalf maanden, en daarna elk jaar. Daarbij horen ook:

  • het PSA, een eiwit uit de prostaat, en het voelen van de prostaat via de anus: voor de start en daarna minstens elk jaar, bij oudere mannen en bij een verhoogd risico minstens twee keer per jaar
  • het hemoglobine, de leverwaarden en de vetten in het bloed
  • de bloeddruk, het gewicht en de buikomvang
  • de vraag of uw klachten minder zijn geworden

Bent u goed ingesteld, dan kan de huisarts de behandeling overnemen.

Hoe lang duurt de behandeling?

U gebruikt testosteron zolang het tekort er is. Bij blijvende schade aan de testikels of de hypofyse gaat het tekort niet over; de behandeling is dan meestal blijvend. Komt het lage testosteron door overgewicht of andere ziekten, dan kan het weer stijgen als die worden aangepakt.

Stop niet zonder overleg met uw arts. Stoppen kan volgens Apotheek.nl wel in één keer, maar de klachten komen dan binnen enkele weken terug.

Sfeerbeeld: man en vrouw van middelbare leeftijd lopen hand in hand over een herfstpad

Wat merken mannen van testosterontherapie?

Dat verschilt per man, en wonderen zijn er niet. Bij mannen met een echt tekort is het duidelijkste effect er op het seksleven: meer zin, vaker seks, en ook het orgasme en de tevredenheid kunnen vooruitgaan. Lichte erectieproblemen kunnen beter worden; bij zwaardere is er een erectiepil bij nodig.

Het lichaam krijgt wat meer spieren en minder vet, al verandert het gewicht weinig. De botdichtheid kan toenemen. Of dat botbreuken voorkomt, is niet bekend; daarvoor schieten de gegevens tekort.

Voor energie, wat u lichamelijk aankunt en het geheugen doet testosteron weinig of niets (bron), en bij lichte somberheid is het effect klein. Dat is gemeten bij mannen met een laag testosteron zonder duidelijke medische oorzaak, meestal oudere mannen. Wat het op lange termijn doet, is nog niet bekend.

Seksuele klachten kunnen al na drie maanden verbeteren; dan volgt ook de eerste controle. Ons advies: merkt u na een paar controles weinig verschil, bespreek dan met uw arts of doorgaan zin heeft.

Testosteron is geen erectiepil. Staan erectieproblemen voorop, dan heeft een erectiepil de voorkeur van de huisarts, omdat die beter werkt. Een penisring of een penispompje kan ook helpen om een stijve penis te krijgen of te houden. De medische mogelijkheden staan in erectiestoornis oplossen.

Zulke ringen en pompjes vindt u bij onze hulpmiddelen bij een uitblijvende erectie.

Risico's en bijwerkingen van testosteron

Testosteron kan de klachten van een echt tekort verminderen, maar het is geen vrijblijvend middel. De meeste risico's zijn te bewaken, en daarvoor zijn de controles bedoeld.

Vruchtbaarheid

Testosteron van buitenaf remt de hormonen uit de hypofyse die de testikels aansturen. Het lichaam maakt dan minder eigen testosteron en minder zaadcellen, bij hoge doses soms tijdelijk helemaal geen. Wilt u nog een kind, dan is testosteron geen optie: de Europese richtlijn noemt een kinderwens een harde reden om er niet aan te beginnen. Komt het tekort uit de hypofyse, dan kan de specialist hormonen geven die de testikels zelf aan het werk zetten.

Na het stoppen komt de zaadproductie meestal terug; volgens het Farmacotherapeutisch Kompas is het effect omkeerbaar. Hoe snel dat gaat, is bekend van gezonde mannen tot 51 jaar die testosteron kregen als mogelijk anticonceptiemiddel voor mannen. Zij gebruikten het gemiddeld korter dan een jaar, soms samen met een tweede hormoon. Bij 9 van de 10 was de zaadproductie binnen een jaar weer op een vruchtbaar peil, en binnen twee jaar bij iedereen.

Die cijfers gaan over gezonde, jongere mannen, en na langer gebruik duurt het herstel langer. Denkt u aan een kinderwens later, bespreek dat dan vooraf met uw arts. Meer over sperma leest u in vruchtbaarheid verhogen als man.

Meer rode bloedcellen

De meest voorkomende bijwerking is een stijging van het aantal rode bloedcellen, te zien aan een hoger hemoglobine en een hogere hematocriet. Met testosteron gebeurt dat ongeveer drie keer zo vaak als zonder, meestal tussen drie en twaalf maanden na de start. Bij injecties vaker dan bij gel, en vaker bij rokers en mannen met een longziekte.

Een hematocriet boven 54 procent gaat samen met een iets grotere kans op hart- en vaatproblemen en trombose. Komt de waarde daarboven, dan wordt de behandeling aangepast of tijdelijk gestopt, zo nodig met een aderlating. Is de waarde weer normaal, dan kan het verder in een lagere dosis, eventueel met gel.

Hart en bloedvaten

Lange tijd was dit de grote twijfel. De huisartsenrichtlijn noemt nog aanwijzingen voor meer hart- en vaatproblemen. De nieuwste overzichten zijn geruststellender: bij mannen met een tekort komen een hartinfarct, een beroerte en overlijden met testosteron niet vaker voor dan zonder (bron).

Bij mannen van 45 tot 80 met hart- en vaatziekten, of een hoog risico daarop, kwamen boezemfibrilleren, longembolie en acute nierschade wel iets vaker voor. Longembolie bijvoorbeeld bij 0,9 tegen 0,5 procent. Meer boezemfibrilleren zag men elders niet terug.

De gegevens gaan tot ongeveer drie jaar; wat er daarna gebeurt, is niet bekend. Heeft u al hart- en vaatziekten, dan zijn extra voorzichtigheid en nauwe controle nodig.

Prostaat

Er is geen aanwijzing dat testosteron bij mannen met een tekort vaker prostaatkanker geeft. Wel kan het een prostaatkanker die er al is maar nog niet ontdekt, sneller laten groeien. Ook kan de prostaat goedaardig groter worden, en het PSA kan iets stijgen.

Daarom controleert de arts de prostaat voor de start en daarna geregeld. Krijgt u problemen met plassen, ga dan naar uw arts. Bent u ooit behandeld voor prostaatkanker, dan is testosteron volgens het Farmacotherapeutisch Kompas niet voor u bedoeld.

Andere bijwerkingen

  • huidreacties op de plek van de gel; bij injecties pijn, jeuk of irritatie op de prikplek
  • acne en een vette huid
  • gevoelige of groeiende borsten
  • vocht vasthouden, te merken aan dikke enkels en benen, soms met een iets hogere bloeddruk
  • slaapapneu (ademstops tijdens de slaap), vooral bij zwaar overgewicht of een longziekte
  • stemmingswisselingen, prikkelbaarheid of slecht slapen
  • een bloedstolsel (trombose), vaker als u al eens trombose hebt gehad

Gebruikt u bloedverdunners als acenocoumarol of fenprocoumon, meld het testosteron dan bij de trombosedienst. Het kan hun werking versterken.

Wanneer testosteron niet kan

Volgens het Farmacotherapeutisch Kompas, de Europese urologen en de Endocrine Society begint een arts niet aan testosteron bij:

  • prostaatkanker of borstkanker, ook in het verleden, of een verhoogd PSA of een knobbel in de prostaat die de uroloog nog niet heeft uitgezocht
  • een kinderwens
  • een te hoge hematocriet
  • onbehandelde ernstige slaapapneu of ernstige plasklachten
  • hartfalen dat niet onder controle is, of een hartinfarct of beroerte in het afgelopen halfjaar
  • een verhoogde neiging tot trombose (trombofilie), of een levertumor
  • een allergie voor pinda of soja, bij Sustanon, omdat daar arachideolie in zit

Waarom controles erbij horen

Veel bijwerkingen hangen samen met de dosis. Bij injecties en hogere doses stijgen de hematocriet, het PSA, het cholesterol en de bloeddruk sterker. Testosteron zonder recept en zonder controles is daarom een slecht idee.

Sfeerbeeld: lege hoek van een sportschool met halterbank, dumbbells en een halterstang

TRT is geen bodybuildingkuur

TRT wordt vaak op één hoop gegooid met anabolenkuren uit de sportschool. Dat is te begrijpen: testosteron hoort zelf bij de anabole steroïden. Toch zijn de verschillen groot.

Dosering. Bij TRT is het doel een normale waarde. Bij misbruik gebruikt men testosteron vaak in hogere doses dan aanbevolen, en vaak samen met andere anabole steroïden.

Doel. TRT is bedoeld voor mannen met een aangetoond tekort en klachten. Een kuur draait om meer spiermassa, betere prestaties of een ander uiterlijk.

Risico's. Misbruik kan ernstige schade geven aan hart en bloedvaten, soms met dodelijke afloop, aan de lever en aan de psyche. Gebruikers hebben gemiddeld een duidelijk hogere bloeddruk, meer LDL-cholesterol en hogere leverwaarden. Misbruik kan ook verslavend zijn, met ontwenningsklachten bij minderen of stoppen.

De eigen aanmaak van testosteron daalt sterk. De testikels worden kleiner, de vruchtbaarheid neemt af en er kunnen borsten groeien. Na het stoppen blijft het testosteron vaak nog weken tot maanden te laag. Bij TRT zijn er ook risico's, maar met een normale dosis en vaste controles zijn die te bewaken.

Waarom verwarring gevaarlijk is

Wie TRT gelijkstelt aan doping, laat een behandeling die bij een echt tekort helpt misschien onterecht liggen. Wie het juist ziet als een onschuldige oppepper, komt sneller uit bij testosteron zonder recept en zonder controles.

Ons advies: koop testosteron nooit via internet of in de sportschool. Sport u op wedstrijdniveau, weet dan dat ook testosteron op recept een positieve dopingtest kan geven.

Sfeerbeeld: witte apotheekzak, leesbril, rekenmachine en envelop op een houten keukentafel

Kosten, vergoeding en toegang in Nederland en België

In Nederland gaat de weg via de huisarts. Die bespreekt uw klachten, laat het testosteron meten en kan bij een te lage waarde doorverwijzen naar een uroloog, arts-seksuoloog of endocrinoloog. Huisartsenzorg valt niet onder het eigen risico. Een bloedtest die de huisarts buiten de praktijk laat doen, gaat wel van uw eigen risico af, net als medicijnen en zorg in het ziekenhuis.

Gel en injecties op recept worden vergoed uit de basisverzekering, maar gaan wel van uw eigen risico af. Dat is in 2026 385 euro. Ter indicatie, volgens Medicijnkosten.nl: een ampul Sustanon kost ongeveer 7 euro, een injectie testosteronundecanoaat ongeveer 91 euro en een doos Androgel-sachets ongeveer 46 euro. Testosteroncapsules en -crèmes worden niet vergoed.

Kiest u voor een particuliere kliniek, vraag dan vooraf naar de controles: wie bekijkt uw bloed, en hoe vaak? Vraag ook of uw huisarts op de hoogte wordt gebracht, wat de totale kosten zijn en wat uw verzekeraar daarvan vergoedt. Ons advies: begin niet aan testosteron zonder vaste controles.

Woont u in België, bespreek uw klachten dan ook eerst met uw huisarts. Of en onder welke voorwaarden testosteron wordt terugbetaald, vraagt u na bij uw arts, apotheker of ziekenfonds.

Sfeerbeeld: wandelschoenen en een fles water op een bankje bij een open voordeur

Is testosterontherapie iets voor u?

TRT is bedoeld voor mannen met klachten die bij een tekort passen, met twee te lage ochtendmetingen en zonder andere oorzaak. De afweging begint dus met meten en zoeken naar de oorzaak, niet met behandelen. Een losse bloedtest zonder klachten zegt weinig; de huisarts meet alleen bij duidelijke aanwijzingen.

Eerst zelf aan de slag

Hebt u overgewicht, dan komen afvallen en een gezondere leefstijl op de eerste plaats, ook bij een echt tekort. Afvallen laat het testosteron stijgen, en meer naarmate u meer afvalt. Toch is de winst van een caloriearm dieet met bewegen klein.

Een nacht helemaal niet slapen verlaagt testosteron; een paar nachten wat korter slapen deed dat niet aantoonbaar. Vitamine D slikken verhoogde het niet duidelijk.

Meer leest u in onze blogs over voeding en testosteron en over krachttraining en testosteron. Wat zink, magnesium en andere middelen doen, staat in onze vergelijking van testosteronsupplementen.

Wanneer naar de huisarts, en wanneer meteen?

  • Naar de huisarts: bij aanhoudend minder zin in seks, samen met erectieproblemen, extreme moeheid, stemmingswisselingen of spierzwakte. De huisarts is gewend om over seks te praten.
  • Naar de huisarts: als u testosteron gebruikt en problemen krijgt met plassen, dikke enkels, gevoelige borsten, of een gele huid of gele ogen.
  • Meteen een arts bellen of naar de spoedeisende hulp: bij een pijnlijk, gezwollen been, kortademigheid of pijn bij het ademen. Dat kan trombose zijn.
  • Meteen een arts bellen: bij een erectie die langer dan vier uur aanhoudt.

Veelgestelde vragen

Is TRT hetzelfde als testosteron verhogen?

Nee: bij TRT vult een arts een aangetoond tekort aan tot een normale waarde, met gel of injecties. Bij mannen met een normale waarde helpt extra testosteron niet, en de Europese richtlijn raadt het dan af. Wilt u uw eigen testosteron ondersteunen, begin dan bij gewicht, beweging en slaap. In onze blog over testosteron verhogen na uw 40ste leest u hoe.

Wat zijn normale testosteronwaarden bij mannen?

Volgens de huisartsenrichtlijn ligt het totale testosteron bij mannen normaal tussen 12 en 40 nmol/l. Is de waarde bij herhaling lager dan 12 nmol/l, dan is een tekort mogelijk; onder 8 nmol/l is het zeer waarschijnlijk. Laboratoria verschillen onderling ongeveer 20 procent, dus kijk ook naar de grenzen op uw eigen uitslag.

Is TRT een goed idee?

Bij een aangetoond tekort met duidelijke klachten kan het helpen, vooral voor het seksleven, mits er vaste controles bij horen. Bij moeheid of ouder worden zonder echt tekort niet. Het Farmacotherapeutisch Kompas ziet geen plaats voor testosteron bij een daling door het ouder worden, en de Europese richtlijn raadt het bij een normale waarde af. Energie en kracht verbeteren er ook nauwelijks door.

Verbetert TRT het seksleven?

Bij mannen met een echt tekort gaat het seksleven er gemiddeld wat op vooruit: meer zin, vaker seks en meer tevredenheid. Lichte erectieproblemen kunnen beter worden. Bij zwaardere is een erectiepil nodig, eventueel naast testosteron. Bij een normale testosteronwaarde helpt het niet voor het seksleven.

Hoe lang duurt het voordat TRT effect heeft?

Seksuele klachten kunnen al na drie maanden verbeteren; dan volgt ook de eerste controle. Buikomvang en gewicht kunnen na een jaar iets afnemen, maar het bewijs is wisselend en de Europese richtlijn raadt testosteron niet aan om af te vallen. Merkt u na een paar controles weinig verschil, bespreek dan met uw arts of doorgaan zin heeft.

Kunt u stoppen met TRT als u eenmaal begint?

Overleg eerst met uw arts. Stoppen kan in één keer, maar de klachten van het tekort komen dan binnen enkele weken terug. Bij de gel is de waarde na drie tot vier dagen terug op het oude niveau. Tijdens de behandeling maakt het lichaam zelf minder testosteron.

Is TRT een levenslange behandeling?

Dat hangt af van de oorzaak. U gebruikt testosteron zolang het tekort er is. Bij blijvende schade aan de testikels of de hypofyse is dat meestal voor altijd. Komt het tekort door overgewicht of een andere ziekte, dan kan het verdwijnen als die wordt aangepakt.

Bronnen en verantwoording

Gebaseerd op de huisartsenrichtlijn, het Farmacotherapeutisch Kompas, Apotheek.nl, de Europese urologenrichtlijn en overzichtsstudies; waar gegevens alleen over enkele jaren gaan of het bewijs dun is, staat dat erbij.

  1. Nederlands Huisartsen Genootschap (2015, laatste aanpassing 2023). NHG-Standaard Seksuele klachten (M87). bekijk bron
  2. Zorginstituut Nederland. Farmacotherapeutisch Kompas: testosteron. bekijk bron
  3. Apotheek.nl, Geneesmiddel Informatie Centrum KNMP (2026). Testosteron. bekijk bron
  4. Thuisarts.nl (NHG). Ik wil iets doen om een stijvere penis te krijgen. bekijk bron
  5. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb minder zin in seks. bekijk bron
  6. Zorginstituut Nederland. Medicijnkosten.nl: testosteron (prijs en vergoeding per middel). bekijk bron
  7. Zorginstituut Nederland. Huisarts (Zvw) (wat wel en niet onder het eigen risico valt). bekijk bron
  8. Rijksoverheid. Wat is het eigen risico van mijn zorgverzekering? bekijk bron
  9. Nederlandse Vereniging voor Urologie. Richtlijnen (zonder Nederlandse richtlijn beveelt de NVU de EAU-richtlijn aan). bekijk bron
  10. European Association of Urology (2026). EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health: Male Hypogonadism. bekijk bron
  11. Bhasin S, Brito JP, Cunningham GR e.a. (2018). Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism, 103(5). bekijk bron
  12. Diem SJ, Greer NL, MacDonald R e.a. (2020). Efficacy and Safety of Testosterone Treatment in Men: An Evidence Report for a Clinical Practice Guideline by the American College of Physicians. Annals of Internal Medicine, 172(2). bekijk bron
  13. Jaiswal V, Sawhney A, Nebuwa C e.a. (2024). Association between testosterone replacement therapy and cardiovascular outcomes: A meta-analysis of 30 randomized controlled trials. Progress in Cardiovascular Diseases, 85. bekijk bron
  14. Corona G, Rastrelli G, Sparano C e.a. (2024). Cardiovascular safety of testosterone replacement therapy in men: an updated systematic review and meta-analysis. Expert Opinion on Drug Safety, 23(5). bekijk bron
  15. García-Becerra CA, Arias-Gallardo MI e.a. (2026). Cardiovascular and prostate cancer risk associated to testosterone replacement therapy: a systematic review and meta-analysis of 41 randomized controlled trials. International Journal of Impotence Research. bekijk bron
  16. Corona G, Rastrelli G, Monami M e.a. (2013). Body weight loss reverts obesity-associated hypogonadotropic hypogonadism: a systematic review and meta-analysis. European Journal of Endocrinology, 168(6). bekijk bron
  17. Su L, Zhang SZ, Zhu J, Wu J, Jiao YZ (2021). Effect of partial and total sleep deprivation on serum testosterone in healthy males: a systematic review and meta-analysis. Sleep Medicine, 88. bekijk bron
  18. Paez-Allendes L, Valenzuela-Fuenzalida JJ, Moya MP e.a. (2026). Vitamin D Supplementation, Total Testosterone, and Androgen Bioavailability Markers in Adult Men: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients, 18(13). bekijk bron
  19. Christou MA, Christou PA, Markozannes G e.a. (2017). Effects of Anabolic Androgenic Steroids on the Reproductive System of Athletes and Recreational Users: A Systematic Review and Meta-Analysis. Sports Medicine, 47(9). bekijk bron
  20. Mingxing L, Yanfei Y (2025). Adverse Effects of Anabolic Androgenic Steroid Abuse in Athletes and Physically Active Individuals: A Systematic Review and Meta-Analysis. Substance Use and Misuse, 60(6). bekijk bron
  21. Liu PY, Swerdloff RS, Christenson PD, Handelsman DJ, Wang C (2006). Rate, extent, and modifiers of spermatogenic recovery after hormonal male contraception: an integrated analysis (gepoolde analyse van 30 studies). The Lancet, 367(9520). bekijk bron

Laatst bijgewerkt op 19 oktober 2026.

Gerelateerde berichten

Reactie plaatsen

Let op: opmerkingen moeten worden goedgekeurd voordat ze worden gepubliceerd.