Het korte antwoord

PGAD (persistent genital arousal disorder) is aanhoudende of steeds terugkerende genitale opwinding zonder dat u zin heeft in seks. Het voelt als tintelen, kloppen of druk, of alsof een orgasme eraan komt. Een orgasme helpt niet of maar even. Een duidelijke oorzaak wordt vaak niet gevonden; zenuwen in het bekken of onder in de rug, medicijnen en spanning kunnen allemaal meedoen.

  • Het is geen overdreven zin in seks, en u beeldt het zich niet in
  • Stress, lang zitten, strakke kleding en trillingen roepen het vaak op
  • Afleiding en bewegen geven veel mensen verlichting, koelen of juist warmte sommigen ook
  • Stop nooit zelf met een antidepressivum, ook niet als u denkt dat het de oorzaak is
  • Ga naar de huisarts en vraag om een verwijzing naar een seksuoloog

Uw lichaam is opgewonden, maar u bent het niet.

Een tintelen, een kloppen, een druk tussen uw benen. Soms uren, soms dagen achter elkaar, en een orgasme lost het niet op. Want hoe legt u uit dat uw lichaam opgewonden is terwijl u het niet bent? Veel mensen met PGAD lopen er dan ook lang mee rond voordat iemand het een naam geeft. Schaamte houdt het stil, en ook veel zorgverleners kennen het nog niet goed.

U bent niet gek en u bent niet de enige. Er is hulp, en er is ook veel wat u zelf kunt doen.

Wat is PGAD, en hoe heet het nog meer?

PGAD staat voor persistent genital arousal disorder: aanhoudende genitale opwinding. In het Nederlands heet het ook wel constante seksuele opwinding. De geslachtsdelen raken opgewonden of blijven dat, zonder zin in seks en zonder seksuele gedachten. Het gebeurt buiten de eigen wil om. Het lichaam gedraagt zich soms alsof het op het randje van klaarkomen staat, terwijl het hoofd daar helemaal niet mee bezig is.

De aandoening werd in 2001 voor het eerst beschreven, toen nog als persistent sexual arousal syndrome (PSAS). In 2006 werd dat PGAD, omdat het om opwinding van de geslachtsdelen gaat en niet om seksuele opwinding. Sinds 2021 spreekt de internationale vereniging voor seksuele gezondheid van vrouwen (ISSWSH) van PGAD/GPD. GPD staat voor genito-pelvic dysesthesia, vrij vertaald: andere vervelende gevoelens in de geslachtsdelen en het bekken, zoals zoemen, branden, jeuk of pijn.

En dan is er nog restless genital syndrome (ReGS), een naam die Nederlandse artsen voorstelden. Daarover meer bij de klachten.

De vijf kenmerken

Artsen gebruiken vaak nog de vijf kenmerken uit de eerste beschrijving:

  1. De geslachtsdelen zijn lange tijd opgewonden, uren tot dagen, en dat zakt niet vanzelf helemaal weg.
  2. Een gewoon orgasme lost het niet op. Soms zijn er meerdere orgasmen nodig, over uren of dagen.
  3. De opwinding staat meestal los van zin in seks of het gevoel opgewonden te zijn.
  4. Het kan na seks opkomen, maar ook door prikkels die niets met seks te maken hebben, of zonder enige aanleiding.
  5. Het voelt opdringerig en ongewenst.

Later kwam erbij dat het op zijn minst matige last geeft. De omschrijving van 2021 is iets ruimer. De gevoelens zijn er minstens drie maanden, ze zijn ongewenst en belastend, en ze gaan niet samen met zin in seks, seksuele gedachten of fantasieën. Herkent u zich hierin, dan is dat reden genoeg om het met de huisarts te bespreken. Ook als u daar wat ongemakkelijk bij zit.

Geen overdreven zin in seks

PGAD is geen teken van veel zin in seks. De opwinding zit in het lichaam en staat los van verlangen. De internationale experts denken aan een gemeenschappelijke basis in het zenuwstelsel: het deel van de hersenen dat gevoel uit de geslachtsdelen verwerkt, is uit zichzelf te actief. Wat dat in gang zet, verschilt per persoon, en lichaam en psyche kunnen allebei meedoen. De gevoelens zijn echt, ook als een arts niets afwijkends vindt.

Hoe voelt PGAD, en wat roept het op?

Bij vrouwen zit het gevoel meestal bij de clitoris. Vaak doen de vagina, de ingang van de vagina en de schaamlippen mee, soms ook de venusheuvel, de bekkenbodem, de plasbuis, de anus of het gebied tussen vagina en anus. Bij de helft straalt het verder uit, bijvoorbeeld naar de billen of de benen.

Het voelt vooral als tintelen, en na tintelen wordt pijn het vaakst genoemd. Mensen noemen ook kloppen, druk, branden, steken of een elektrisch gevoel, of het gevoel dat een orgasme eraan komt. Bij bijna de helft zwellen de geslachtsdelen op, en een deel wordt extra vochtig. Ongeveer een op de drie krijgt orgasmen die vanzelf komen. Die lossen de opwinding meestal niet op. Een orgasme waar u niet om vroeg, en dat dan ook nog niets oplost.

Bij de een is het er bijna altijd, bij de ander komt het in golven, van uren tot dagen en soms weken. Veel mensen slapen er slecht door, en dat alleen is al zwaar genoeg.

Wat de klachten oproept

De klachten van PGAD worden vaak opgeroepen door heel gewone dingen. Wat mensen het vaakst noemen:

  • stress en spanning, die staan bovenaan
  • zitten, zeker lang achter elkaar
  • autorijden of meerijden in bus of trein, en fietsen
  • strakke kleding (voor sommigen is zelfs de stof van een broek of het dekbed al te veel)
  • trillingen
  • aanraking (ook een massage), vrijen of masturberen
  • liggen of tot rust komen, juist als het lichaam stil wordt
  • de menstruatie

Wrang is vooral dat liggen: net als u eindelijk op de bank zit of het licht uitdoet, kan het opsteken.

Vaak samen met onrustige benen en een drukke blaas

Veel mensen met PGAD hebben ook onrustige benen: een vervelend gevoel in de benen bij stilzitten of liggen, vooral 's avonds en 's nachts, met de drang om te bewegen. Ook een overactieve blaas komt veel voor, met vaak en plotseling aandrang om te plassen.

Nederlandse artsen zagen die combinatie zo vaak dat ze er de naam restless genital syndrome voor voorstelden. Somberheid en angst komen ook veel voor. Vaak ontstaan die pas nadat de opwinding begon, en eerlijk gezegd: wie zou daar niet somber of bang van worden?

Hoe vaak komt PGAD voor, en bij wie?

Hoe vaak PGAD voorkomt, weet niemand precies. Schattingen lopen uiteen van ongeveer 1 op de 100 vrouwen tot een paar op de 100. Mogelijk zijn het er meer, want veel mensen praten er niet over, ook niet met hun arts. En artsen herkennen het niet altijd.

PGAD kan al in de puberteit beginnen, maar ook rond of na de overgang.

PGAD bij mannen

Bij artsen melden zich vooral vrouwen, maar volgens de internationale consensus van 2024 komt het bij mannen ongeveer even vaak voor (bron). Over mannen is nog weinig bekend. Mannen noemen vooral de eikel, soms ook de rest van de penis, de zaadballen, de bekkenbodem of het gebied achter de balzak. Ook erecties die in de slaap lang aanhouden, rekent de consensus tot dit beeld. De opwinding staat bij mannen net zo los van zin in seks.

Een stijve penis die na vier uur nog niet slap is, is wel een spoedgeval. Bel dan direct de huisarts of de huisartsenpost, want de binnenkant van de penis kan daardoor beschadigen.

PGAD of iets anders?

PGAD lijkt soms op andere klachten, en de namen lopen door elkaar. Het verschil doet ertoe, want wat helpt, verschilt.

KlachtHoe het voeltHet verschil met PGAD
PGADtintelen, kloppen, druk of het gevoel dat een orgasme eraan komt, meestal bij de clitoris (bij mannen vooral de eikel)opwinding zonder zin in seks, seksuele gedachten of fantasieën
Hyperseksualiteitveel met seks bezig zijn en daar last van hebbenhet verlangen staat voorop; bij PGAD ontbreekt dat juist
Vulvodyniebranden, stekende pijn, irritatie of schraalheid van de vulva, vaak bij het vrijende pijn staat voorop; bij PGAD kan ook pijn horen, naast de opwinding
Te gespannen bekkenbodempijn bij het vrijen, een branderig gevoel, moeilijk opgewonden of vochtig wordengeen ongewenste opwinding; wel kan een gespannen bekkenbodem bij PGAD meedoen
Onrustige beneneen vervelend gevoel in de benen in rust, vooral 's avonds, met de drang om te bewegenhet zit in de benen, niet in de geslachtsdelen; het komt vaak samen met PGAD voor

Nog een misverstand, en een pijnlijk: PGAD zou een luxeprobleem zijn. Was het maar zo. Vrouwen met PGAD hebben juist meer last van hun seksleven en zijn minder tevreden over hun relatie. De opwinding die het lichaam laat zien, heeft met plezier weinig te maken.

Waar komt PGAD vandaan?

Een duidelijke oorzaak van PGAD vinden artsen vaak niet. Meestal gaat het om meerdere dingen tegelijk, in het lichaam en in het hoofd. De internationale aanpak laat artsen stap voor stap vijf gebieden aflopen, van de geslachtsdelen tot aan de hersenen:

  • de geslachtsdelen zelf, zoals de clitoris
  • het bekken en de bekkenbodem
  • de zenuwwortels onder in de rug, bij het heiligbeen
  • het ruggenmerg
  • de hersenen

De aanpak begint meestal bij de eerste twee, omdat de oorzaak daar het vaakst zit. Lichamelijk onderzoek hoort er dus bij. Dat is soms spannend, en dat mag u gerust zeggen.

Zenuwen in het bekken en onder in de rug

De schaamzenuw (nervus pudendus) verzorgt de geslachtsdelen, het gebied tussen geslachtsdelen en anus, en de bekkenbodemspieren. Raakt die zenuw bekneld of geprikkeld, dan kan dat een aanhoudend gevoel van opwinding geven. Hetzelfde geldt voor de zenuwwortels bij het heiligbeen. Vergelijk het met een slapende arm: het gevoel is echt, maar aan de arm zelf mankeert niets. Bij het heiligbeen kan een Tarlovcyste zitten: een met vocht gevuld zakje aan een zenuwwortel. Ook beschadiging van de dunste zenuwvezels wordt bij PGAD gevonden.

Zo'n cyste is lastig te duiden, want veel mensen hebben er een zonder klachten. Of de cyste de opwinding veroorzaakt, is per persoon dus niet zeker. Een MRI-scan kan cysten en beknelde zenuwen opsporen. Ook een te gespannen bekkenbodem kan meedoen.

Medicijnen

Bij een deel begint PGAD na het starten, wisselen of stoppen van een antidepressivum, en dan vooral na het stoppen (bron). Meestal gaat het om middelen die op serotonine werken, zoals SSRI's. Stop daarom nooit op eigen houtje. De arts maakt een afbouwschema, en dan is de kans op stopklachten kleiner. Ook na het stoppen met oestrogenen is PGAD beschreven.

Verwarrend genoeg worden dezelfde soort middelen soms ook als behandeling gebruikt: wat bij de een helpt, maakt het bij de ander erger. Meer over deze medicijnen en seks staat in antidepressiva en seks.

Bloedvaten

Bij een deel van de vrouwen met PGAD worden spataders in het bekken gevonden. Of die de klachten veroorzaken, is niet zeker. Ook die zijn met een scan op te sporen.

Spanning en ingrijpende gebeurtenissen

Stress is wat mensen met PGAD het vaakst noemen als iets dat de klachten oproept. Bij sommigen begon het rond een zwangerschap of bevalling, of na een ongeluk. Ook zenuwschade door een operatie in het bekken wordt als mogelijke oorzaak genoemd. Angst en somberheid kunnen er al eerder zijn, of pas door de klachten ontstaan. En seksueel misbruik in de jeugd wordt bij PGAD vaker beschreven. Hulp daarbij staat beschreven in seksueel trauma verwerken.

Omdat er zoveel kan meespelen, kijkt een goede behandelaar breed: naar zenuwen, bekkenbodem, medicijnen en hoe het met u gaat.

Voor partners: het lichaam lijkt opgewonden, maar de zin ontbreekt

Het lichaam van uw partner laat dingen zien die u kent van opwinding: zwelling, vocht, misschien het gevoel dat een orgasme dichtbij is. En toch is er geen zin. Het liefst zou uw partner er vanaf zijn.

Dat is precies wat PGAD is. Leest u die tekenen als een uitnodiging, dan wordt het extra zwaar. Wat helpt, vinden wij: geloof uw partner op het woord. Wat het lichaam nu doet, zegt niets over het verlangen naar u. Vraag wat er nodig is. Soms is dat afstand, soms nabijheid zonder bedoeling. Zie uzelf als bondgenoot.

Sfeerbeeld: een leeg binnenzwembad met een paarse handdoek en badslippers op een houten bank

Waarom spanning het erger maakt

PGAD kan zichzelf in stand houden. De opwinding komt op, de schrik slaat toe, en de gedachten gaan naar het ergste. U zit bijvoorbeeld in de auto, voelt het opkomen, en de rest van de rit denkt u nergens anders meer aan. Daarna valt elk signaal nog meer op, en wie bang is, gaat dingen uit de weg. Juist dat piekeren en die angst gaan samen met meer last en meer somberheid. Vermijden gaat samen met minder kunnen in het dagelijks leven.

Stress roept de klachten vaak op, en ontspanning en afleiding geven veel mensen juist lucht. Daarom richt een deel van de behandeling zich op die cirkel: op de angst en het piekeren. Dat helpt om er beter mee om te gaan. Uit de cirkel stappen kan klein beginnen, met een wandeling, een baantje zwemmen of een ontspanningsoefening. Meer daarover staat in stress en seks.

Dat betekent niet dat u het bekken uit angst moet ontzien. Een arts moet kunnen kijken om een oorzaak te vinden. Wel mag u aangeven wat te veel is, en vragen om rustig aan te doen. Reken op geduld, want het gaat met vallen en opstaan.

Leven met PGAD: wat zelf helpt

Voor leven met PGAD bestaat geen vast recept. Wel noemen mensen met PGAD een aantal dingen die hun verlichting geven. Probeer gerust wat past, en houd bij wat werkt (een schriftje in de keukenla is genoeg).

Zitten en bewegen

Lang zitten, autorijden en fietsen roepen de klachten vaak op. Wissel zitten daarom af met staan en lopen. Wij zouden ook naar de manier van zitten kijken. Een zacht kussen, of een ringkussen (met een opening in het midden), haalt druk weg van het midden van het bekken. Wie fietst, kan een zadel zonder lange neus proberen.

Bewegen geeft juist veel mensen verlichting: wandelen, sporten of zwemmen. Dat is meteen ook afleiding.

Kleding

Strakke kleding hoort bij de meest genoemde aanleidingen, en bij sommigen voelt zelfs het dekbed of de stof van een broek al vervelend. Kies dus ruime broeken en zacht katoenen ondergoed, en laat de strakke spijkerbroek en de string even in de kast. Dat is ons advies; dat het de klachten wegneemt, is niet aangetoond.

Afleiding, koelen of juist warmte

Afleiding is wat mensen het vaakst noemen als iets dat helpt. Denk aan een wandeling, een gesprek of werk dat het hoofd vult. Sommigen hebben baat bij koelen, met een koelelement of een zak diepvrieserwten (in een theedoek, niet direct op de huid), een koude douche of zwemmen. Anderen hebben juist meer aan warmte. Wat werkt, verschilt per persoon, en dat merkt u door het te proberen.

Ontspanning en mindfulness

Ontspanningsoefeningen, mindfulness en cognitieve gedragstherapie (therapie die u leert anders met piekergedachten om te gaan) worden aangeraden naast de medische behandeling. Alleen daarmee verdwijnt de opwinding meestal niet. Wel helpen ze om er rustiger mee om te gaan, met minder angst en piekeren. Oefeningen om mee te beginnen staan in ontspanningsoefeningen voor fijne seks. Bij PGAD gaat het daarbij alleen om rustig worden. Het stuk over opwinding slaat u gewoon over.

Bekkenfysiotherapie, als die past

Is uw bekkenbodem te gespannen, of begon het na een bevalling, dan kan een bekkenfysiotherapeut helpen. Die geeft uitleg, leert u de spieren te ontspannen en behandelt soms met de handen. Het bewijs is nog voorlopig. Ga daarvoor alleen naar een bekkenfysiotherapeut die PGAD kent, en zeg het als een oefening de klachten oproept. Meer over de bekkenbodem staat in bekkenbodem en pijn bij het vrijen.

Welke behandeling is er?

Een behandeling van PGAD die bij iedereen werkt, bestaat niet. Wat bekend is, komt vooral van losse patiënten en kleine groepen. De internationale aanpak is daarom persoonlijk: zoek waar het vandaan komt, en behandel lichaam en psyche tegelijk.

Wat artsen inzetten, hangt af van de vermoedelijke oorzaak:

  • Medicijnen. Onder meer middelen tegen zenuwpijn, bepaalde antidepressiva en kalmerende middelen. Het effect wisselt per persoon en is vaak gedeeltelijk. Ze kunnen bijwerkingen geven, zoals sufheid of maag- en darmklachten.
  • Bekkenfysiotherapie bij een gespannen bekkenbodem.
  • Psychologische hulp, zoals uitleg, cognitieve gedragstherapie en mindfulness.
  • Zenuwstimulatie of een verdoving bij de zenuw, zoals TENS (stroomprikkels via de huid) of een blokkade van de schaamzenuw. Ook botox in de bekkenbodem is geprobeerd.
  • Een operatie, alleen als een oorzaak aantoonbaar de klachten geeft, zoals een Tarlovcyste of een beknelde schaamzenuw. Bij een aangetoonde zenuwoorzaak helpt dat vaak goed, al is het bewijs beperkt. Er zijn risico's, en de klachten kunnen terugkomen.

Gaat het over?

Of PGAD overgaat, is niet goed te voorspellen. Bij veel mensen duurt PGAD lang, met betere en slechtere periodes. Stopt een behandeling, dan komen de klachten vaak terug. Toch gaat het met een passende aanpak bij een flink deel beter, zowel de klachten zelf als de last die ze geven.

Wees dus geduldig met uzelf. Vaak is het even zoeken naar wat past, en dat zoeken hoort erbij.

Vrijen met PGAD: uw seksleven en relatie

PGAD raakt het seksleven op een manier die van buitenaf moeilijk te begrijpen is. Een orgasme lost het niet op, vrijen kan de klachten oproepen, en het lichaam voelt soms onvoorspelbaar. Toch hoeft seks niet te verdwijnen. Het vraagt wel een andere aanpak, en intimiteit is breder dan een orgasme.

Geen jacht op het orgasme

Sommigen merken dat een orgasme even lucht geeft. Bij anderen roepen vrijen of masturberen de klachten juist op. Wat ons betreft hoeft een orgasme dus niet het doel te zijn, ook niet om van de opwinding af te komen. Een vibrator gebruiken om het weg te werken, raden wij af: trillingen horen bij de dingen die PGAD het vaakst oproepen. En dat zeggen wij als winkel vol vibrators.

Intimiteit zonder doel

Wat ons betreft is vrijen zonder penetratie een goed begin: zoenen, strelen, vasthouden, samen onder de douche, elkaar uit de kleren helpen zonder dat er iets moet. Voor de een is aanraking van de clitoris te veel, voor de ander juist niet. Door voorzichtig te proberen, leert u het eigen lichaam opnieuw kennen. Ideeën staan in seks zonder penetratie.

Streeloefeningen

Bij streeloefeningen raken u en uw partner elkaar om de beurt aan, zonder dat er iets moet. In de eerste stap blijven de borsten en de geslachtsdelen erbuiten. Raakt u toch opgewonden, dan doet u daar niets mee. Zo leert u samen te ontspannen, en erover te praten.

Wat ons betreft past die eerste stap goed bij PGAD, juist omdat de geslachtsdelen even buiten beeld blijven. Roept aanraking toch de klachten op, kies dan een plek die wel goed voelt, of stop. Hoe het werkt, staat in streeloefeningen.

Praat erover

Met de partner, en met wie u verder vertrouwt. Stilte voedt schaamte, woorden halen er de lucht uit. Hoe meer uw partner begrijpt wat u voelt, hoe minder u hoeft uit te leggen op de momenten dat u dat niet kunt. De meeste mensen met PGAD vertellen het hun partner op de een of andere manier. Steun van de partner gaat samen met een betere relatie, maar niet met minder klachten. Minder piekeren hangt samen met een betere relatie, en ook met minder zware klachten. Tips voor dat gesprek staan in praten over seks.

Sfeerbeeld: een hand rust op de arm van een partner onder een paarse plaid

Voor uw partner: nabijheid zonder agenda

Het is verleidelijk om te willen helpen met seks, omdat het lichaam van uw partner er klaar voor lijkt. Dat is precies de valkuil. De opwinding is geen uitnodiging, en een orgasme lost PGAD meestal niet op.

Wat wel helpt, is geduld en nabijheid zonder bedoeling. Een knuffel op de bank zonder dat er iets uit moet komen. Een hand op de rug bij het in slaap vallen. Een compliment dat niets met seks te maken heeft.

Uw steun hangt samen met een betere relatie, al worden de klachten er niet minder door. Uw rust helpt dus wel, alleen niet tegen de opwinding.

Massageolie voor strelen zonder doel

Voor streeloefeningen zijn alleen handen nodig. Wie wil, legt er massageolie bij. Wij kiezen dan liefst een olie zonder geur, zeker als u snel reageert op parfum. Een olie neemt PGAD niet weg. Het maakt aanraken zonder doel alleen wat prettiger. Ook een massage kan de klachten oproepen. Gebeurt dat, stop dan.

De Intimate Earth Naked is zonder toegevoegde geurstoffen. Onze tester Martine reageert snel op parfums, en schreef: "Ik heb nergens last van gehad, geen enkele huidreactie." Op den duur tast deze olie wel speeltjes van siliconen aan. De Slowmass Natural Oil is geurloos, en volgens de fabrikant geschikt voor de gevoelige huid. Meer massageolie staat bij onze sensuele massage.

Gebruik de olie bij deze oefening voor de huid van rug, armen en benen, niet voor intiem gebruik. Olie maakt een latexcondoom kapot, dus gebruik die twee nooit samen. En bevat een olie amandelolie, test hem dan eerst op een klein stukje huid als u een notenallergie heeft.

Welke hulp zoekt u, en waar?

PGAD vraagt om een behandelaar die het kent, en lang niet elke zorgverlener kent het. Deze route raden wij aan.

Begin bij de huisarts, en bereid het voor

De meeste huisartsen zijn wel gewend om over seks te praten. Schrijf vooraf op wat het gevoel is, waar het zit, wanneer het opkomt en welke medicijnen u gebruikt, en neem dat mee. Een uitdraai van deze pagina mag ook; dan hoeft u niet alles zelf uit te leggen. Vraag gericht om een verwijzing.

Voelt u zich niet serieus genomen, houd dan vol: aandringen is soms nodig. Veel mensen met PGAD zijn eerder weggestuurd of verkeerd behandeld. U verzint dit niet.

Een seksuoloog die PGAD kent

Een seksuoloog is meestal een arts, psycholoog of maatschappelijk werker die extra is opgeleid in seksuele problemen. In Nederland staan geregistreerde seksuologen bij de NVVS. In Vlaanderen vindt u seksuologen via de beroepsvereniging VVS. Vraag bij het eerste contact of de seksuoloog ervaring heeft met PGAD. Of de kosten vergoed worden, weet de zorgverzekeraar.

Meerdere behandelaars

PGAD vraagt vaak om een team: een seksuoloog, een bekkenfysiotherapeut die PGAD kent, een psycholoog, en waar nodig een gynaecoloog, uroloog of neuroloog voor verder onderzoek. Zo'n aanpak van meerdere kanten wordt internationaal steeds weer aangeraden.

Zorg ook voor uw stemming

PGAD kan zwaar drukken op de stemming en op het zelfbeeld, tot gedachten aan zelfdoding toe (bron). Bij vrouwen met PGAD komen die gedachten opvallend vaak voor. Loop daar alstublieft niet alleen mee rond.

Bent u in direct levensgevaar, bel dan meteen 112. Wilt u praten, dan kunt u in Nederland dag en nacht gratis en anoniem bellen of chatten met 113 Zelfmoordpreventie, telefoonnummer 113. In Vlaanderen belt u de Zelfmoordlijn 1813.

De klachten zijn echt, en er is ook hulp voor hoe u zich erbij voelt.

Sfeerbeeld: een opengeslagen notitieboekje met potlood, leesbril en koffiemok op een keukentafel

Wanneer naar de huisarts?

Maak een afspraak met de huisarts als:

  • ongewenste opwinding niet weggaat of steeds terugkomt
  • het begon na het starten, wisselen of stoppen van een medicijn (stop er niet zelf mee)
  • slaap, stemming of relatie eronder lijden
  • er onrustige benen, vaak plassen of pijn in rug of bekken bij komen

Bel direct de huisarts of de huisartsenpost bij pijn onder in de rug en een of meer van deze klachten:

  • duizelig zijn en zweten, met het gevoel dat u flauwvalt
  • opeens heel veel rugpijn en buikpijn
  • niet meer kunnen plassen, terwijl u wel moet
  • plas of ontlasting niet meer kunnen ophouden
  • geen gevoel rond de geslachtsdelen en de anus
  • opeens minder kracht in een been

Bel ook direct als een stijve penis na vier uur nog niet slap is. Denkt u aan zelfdoding, bel dan 113, dag en nacht (in Vlaanderen 1813). Bent u in direct levensgevaar, bel dan meteen 112.

Tot slot. PGAD gaat over de meest intieme plek van uw lichaam, en weinig mensen kennen het. Dat maakt het eenzaam. Gun uzelf daarom ook iets waar u blij van wordt en dat helemaal niets met dat lichaam te maken heeft. Een koor, een moestuin, of die ene vriendin met wie u zo kunt lachen. Weg gaat PGAD daar niet van, maar het geeft de week weer wat lucht.

Veelgestelde vragen

Antwoorden op uw vragen KlikTik op een vraag voor het antwoord
Wat betekent PGAD?

PGAD staat voor persistent genital arousal disorder: aanhoudende of steeds terugkerende genitale opwinding zonder dat u zin heeft in seks. Het voelt als tintelen, kloppen, druk of alsof een orgasme eraan komt. Een orgasme helpt niet of maar even. Het kan uren tot dagen duren, soms langer, en het is ongewenst en belastend.

Wat is het verschil tussen PGAD en hyperseksualiteit?

Wie hyperseksueel is, is veel met seks bezig en heeft daar last van: het verlangen staat voorop. Bij PGAD is het omgekeerd. Het lichaam is opgewonden, maar zin, seksuele gedachten en fantasieën ontbreken. PGAD is dus geen overdreven zin in seks.

Waardoor ontstaat PGAD?

PGAD heeft vaak niet één oorzaak, en bij veel mensen vinden artsen geen duidelijke lichamelijke afwijking. Mogelijke aanleidingen zijn een geprikkelde of beknelde zenuw in het bekken of onder in de rug, bijvoorbeeld door een Tarlovcyste. Ook het starten, wisselen of stoppen van een antidepressivum, spataders in het bekken en stress worden genoemd. Meestal gaat het om meerdere dingen tegelijk.

Gaat PGAD vanzelf weg?

Of PGAD vanzelf weggaat, is niet goed bekend. Bij veel mensen duurt het lang, met betere en slechtere periodes, en klachten komen vaak terug als een behandeling stopt. Met een passende aanpak gaat het bij een flink deel wel beter, zowel de klachten als de last die ze geven.

Komt PGAD ook bij mannen voor?

Ja. Volgens de internationale consensus van 2024 komt het bij mannen ongeveer even vaak voor als bij vrouwen, al melden zich bij artsen veel meer vrouwen. Mannen noemen vooral de eikel, soms ook de rest van de penis, de zaadballen of de bekkenbodem. Ook bij mannen staat de opwinding los van zin in seks.

Kunt u nog vrijen met PGAD?

Ja, vrijen met PGAD kan, al vraagt het vaak een andere aanpak. Een orgasme lost de opwinding meestal niet op, en bij sommigen roept vrijen de klachten juist op. Vrijen zonder penetratie en streeloefeningen zonder doel zijn wat ons betreft een goed begin. Praat erover met elkaar: steun van de partner gaat samen met een betere relatie.

Welke arts helpt bij PGAD?

Bij PGAD begint u bij de huisarts, en vraagt u gericht om een verwijzing. In Nederland staan geregistreerde seksuologen bij de NVVS; in Vlaanderen vindt u seksuologen via de VVS. Vaak werken meerdere behandelaars samen: een seksuoloog, een bekkenfysiotherapeut die PGAD kent, een psycholoog en waar nodig een gynaecoloog, uroloog of neuroloog.

Is PGAD hetzelfde als restless genital syndrome?

Niet helemaal. Nederlandse artsen stelden de naam restless genital syndrome (ReGS) voor bij vrouwen die naast de opwinding ook onrustige benen of een overactieve blaas hadden, en zagen dat als een apart beeld. In de praktijk worden de namen vaak door elkaar gebruikt. De oudere naam PSAS is vervangen door PGAD, omdat het om opwinding van de geslachtsdelen gaat en niet om seksuele opwinding.

Bronnen en verantwoording

Gebaseerd op de internationale consensus over PGAD, overzichtsstudies, enkele oorspronkelijke studies en casussen, Nederlandse en Vlaamse patiënteninformatie en onze eigen productpagina's. Over PGAD is nog weinig hard bewijs; waar het dun is, staat dat erbij.

  1. Goldstein I, Komisaruk BR, Goldstein SW e.a. (2026). Persistent genital arousal disorder/Genito-pelvic dysesthesia in all genders: recommendations from the Fifth International Consultation on Sexual Medicine (ICSM 2024). Sexual Medicine Reviews, 14(1). bekijk bron
  2. Goldstein I, Komisaruk BR, Pukall CF e.a. (2021). International Society for the Study of Women's Sexual Health (ISSWSH) review of epidemiology and pathophysiology, and a consensus nomenclature and process of care for the management of persistent genital arousal disorder/genito-pelvic dysesthesia (PGAD/GPD). The Journal of Sexual Medicine, 18(4). bekijk bron
  3. Bhowmik P, Shafiq MU, Sultan L e.a. (2026). Persistent genital arousal disorder: a systematic review of diagnosis, etiology, and treatment approaches (2015-2025). Urology Annals, 18(2). bekijk bron
  4. Thuisarts.nl (NHG). Ik wil condooms gaan gebruiken. bekijk bron
  5. Magana K, Howard H, Fitzgerald K e.a. (2024). Treatment in persistent genital arousal disorder: a scoping review. Proceedings (Baylor University Medical Center), 37(6). bekijk bron
  6. Klifto KM, Dellon AL (2020). Persistent genital arousal disorder: review of pertinent peripheral nerves. Sexual Medicine Reviews, 8(2). bekijk bron
  7. Kümpers FML, Sinke C, Schippert C e.a. (2023). Clinical characterisation of women with persistent genital arousal disorder: the iPGAD-study. Scientific Reports, 13(1). bekijk bron
  8. Jackowich RA, Poirier É, Pukall CF (2024). Predictors of psychosocial and functional outcomes in persistent genital arousal disorder/genito-pelvic dysesthesia: application of the fear-avoidance model. The Journal of Pain, 25(1). bekijk bron
  9. Mooney KM, Mulroy M, Poirier É, Pukall CF (2024). Interpersonal experiences with persistent genital arousal: connections between symptom disclosure, partner responses, and catastrophizing on relationship adjustment and symptom severity. Journal of Sex and Marital Therapy, 50(2). bekijk bron
  10. Waldinger MD, Schweitzer DH (2009). Persistent genital arousal disorder in 18 Dutch women: Part II. A syndrome clustered with restless legs and overactive bladder. The Journal of Sexual Medicine, 6(2). bekijk bron
  11. Sensoa, allesoverseks.be. Constante seksuele opwinding: PGAD. bekijk bron
  12. Thuisarts.nl (NHG). Ik wil stoppen met mijn medicijnen tegen depressie (anti-depressiva). bekijk bron
  13. Thuisarts.nl (NHG). Elkaar strelen en masseren (niet de penis, vagina, anus en borsten). bekijk bron
  14. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb pijn in mijn onderrug. bekijk bron
  15. Thuisarts.nl (NHG). Ik wil erectie-pillen gaan gebruiken. bekijk bron

Laatst bijgewerkt op 20 oktober 2026.

Leestips van de Keizerin

Reactie plaatsen

Let op: opmerkingen moeten worden goedgekeurd voordat ze worden gepubliceerd.