Inhoudsopgave
Rembrandt van Rijn is wereldberoemd om zijn portretten, bijbelse taferelen en de Nachtwacht. Maar weinig mensen weten dat de Hollandse meester ook een verrassend expliciet erotisch oeuvre naliet. Jarenlang bleven deze werken verborgen in museumdepots, te gewaagd om te tonen. In dit artikel belichten we de erotische kant van Rembrandt en plaatsen we zijn werk in de bredere context van seksualiteit in de Gouden Eeuw.
Rembrandts "dirty little secrets"
Naast zijn bekende naaktstudies maakte Rembrandt een reeks erotische etsen die door kunsthistorici zijn "dirty little secrets" zijn genoemd. Er zijn circa twintig van deze etsen bekend. De werken tonen intieme scènes tussen geliefden, met een directheid die ook naar hedendaagse maatstaven opvallend is. In tegenstelling tot de geïdealiseerde naakten van zijn Italiaanse tijdgenoten koos Rembrandt voor realisme: echte lichamen, met al hun imperfecties.
De bekendste van deze werken is "Het ledikant" (ook wel "Le Lit à la Française" genoemd), een ets uit 1646 die een stel toont in een intiem moment. Het werk bevindt zich onder meer in de collectie van het Rijksmuseum in Amsterdam. Het valt op door de tederheid waarmee Rembrandt de scène weergeeft: geen moralisering, geen schaamte, maar een openhartige en respectvolle blik op lichamelijke intimiteit.
Seksualiteit in de Gouden Eeuw
Rembrandts erotische werk staat niet op zichzelf. De zeventiende-eeuwse Nederlanden waren, ondanks het calvinistische klimaat, een samenleving waarin seksualiteit openlijker besproken werd dan we vaak denken. Erotische prenten circuleerden onder verzamelaars en dichters als P.C. Hooft schreven amoureuze poëzie over verlangen en liefde. Veel bekende Nederlandse kunstenaars, waaronder Jan Steen en Nicolaes Maes, maakten werk met erotische thema's, vaak verhuld in alledaagse taferelen.
De spanning tussen publieke moraal en privégedrag was een terugkerend thema in de kunst van die periode. Rembrandt speelde daar meesterlijk mee: zijn erotische werken waren tegelijkertijd intiem, eerlijk en artistiek onberispelijk.
Waarom zijn erotische werk zo lang verborgen bleef
Na Rembrandts dood in 1669 verdwenen zijn meest expliciete werken al snel uit het publieke zicht. Negentiende-eeuwse collectiebeheerders vonden de werken te aanstootgevend voor publieke tentoonstellingen. Het Rijksmuseum noteerde dat sommige critici simpelweg niet konden accepteren dat Rembrandt zulke etsen had gemaakt. Zelfs in publicaties van het Rijksmuseum ontbraken sommige van deze werken.
Pas in de afgelopen decennia zijn kunsthistorici het erotische werk van Rembrandt gaan herwaarderen, niet als curiositeit, maar als een wezenlijk onderdeel van zijn artistieke erfenis. De werken tonen een meester die het menselijk lichaam in al zijn vormen durfde te vieren.
Wat we kunnen leren van Rembrandts blik
Wat Rembrandts erotische werk zo bijzonder maakt, is de combinatie van eerlijkheid en tederheid. Hij toonde geen geïdealiseerde fantasie, maar echte mensen in echte momenten van intimiteit. Die benadering spreekt ook nu nog aan, in een tijd waarin we steeds meer waarde hechten aan authenticiteit en lichaamsacceptatie.
De les van Rembrandt is dat erotiek en schoonheid niet om perfectie draaien, maar om menselijkheid. Dat is een boodschap die bij De Paarse Keizerin herkenning oproept: seksualiteit hoort bij het leven, op elke leeftijd en in elke vorm.
Meer weten over de relatie tussen kunst en erotiek? Bekijk onze collectie kunst- en erotiekboeken voor prachtige boekwerken over de geschiedenis van erotische kunst. Of lees hoe lezen uw seksueel verlangen kan stimuleren.
Benieuwd naar andere verrassende invalshoeken op seksualiteit? Lees hoe 50-plussers vaker de liefde bedrijven dan u denkt, of ontdek hoe seks het verouderingsproces kan vertragen.
Veelgestelde vragen
Waar kan ik Rembrandts erotische werk zien?
Verschillende etsen bevinden zich in de collecties van het Rijksmuseum (Amsterdam), het British Museum (Londen) en de Morgan Library & Museum (New York). Niet alle werken zijn permanent te bezichtigen, maar bij speciale tentoonstellingen komen ze regelmatig voorbij.
Hoeveel erotische werken heeft Rembrandt gemaakt?
Er zijn circa twintig erotische etsen bekend, naast een aantal schilderijen met naakten die als erotisch kunnen worden beschouwd.
Was erotische kunst gebruikelijk in de Gouden Eeuw?
Ja. Erotische prenten en tekeningen circuleerden breed onder verzamelaars. Kunstenaars als Jan Steen maakten genreschilderijen met verborgen erotische betekenissen, en Nicolaes Maes schilderde intieme scènes met afluisterende huisgenoten.