Inwendige (Alternatieve) Behandelopties bij Vaginisme
Door de redactie van De Paarse Keizerin. Geplaatst op 15 augustus 2019. Laatst inhoudelijk bijgewerkt en gecontroleerd op 5 juni 2026. Wij raadpleegden onafhankelijke, gezaghebbende bronnen (waaronder Thuisarts/NHG, NVFB/KNGF, NVVS, Rutgers en peer-reviewed literatuur via PubMed). Komt een bewering niet uit een controleerbare bron, dan formuleren wij die voorzichtig of laten haar weg.
Vaginisme: welke behandelingen zijn er, en wie mag wat?
Vaginisme is een onwillekeurige aanspanning van de bekkenbodemspieren die penetratie pijnlijk of onmogelijk maakt. Het is geen onwil, geen aanstellerij en geen seksuele afwijking; het is een lichamelijke en vaak ook psychische reactie die in Nederland goed te behandelen is, meestal via een combinatie van bekkenfysiotherapie, sekstherapie en, indien nodig, medische ondersteuning. In dit artikel leest u welke behandelingen er zijn, wie ze in Nederland mag uitvoeren en hoe u een passende, BIG- of vakvereniging-geregistreerde behandelaar vindt.
Verder lezen op De Paarse Keizerin: Wat is vaginisme? en Vaginisme-behandeling: het reguliere traject.
Wie mag u inwendig behandelen in Nederland?
Een inwendige behandeling, dus een handeling waarbij iets in de vagina of via het rectum wordt ingebracht, is in Nederland een voorbehouden handeling. De Rijksoverheid en de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) leggen vast dat alleen bevoegde en bekwame zorgverleners zo iets mogen doen. Dat zijn in de praktijk: artsen (bijvoorbeeld de huisarts of gynaecoloog), bekkenfysiotherapeuten met de juiste registratie en seksuologen die binnen hun behandelplan met een arts of bekkenfysiotherapeut samenwerken.
Voor uw veiligheid en voor de vergoeding door uw zorgverzekering is het belangrijk dat u een geregistreerde behandelaar kiest. U kunt dat eenvoudig controleren in het BIG-register voor artsen en fysiotherapeuten en in het kwaliteitsregister van de Nederlandse Vereniging voor Bekkenfysiotherapie (NVFB/KNGF) en de Nederlandse Wetenschappelijke Vereniging voor Seksuologie (NVVS).
Bekkenfysiotherapie en pelvic floor release
Bekkenfysiotherapie is bij vaginisme vaak de eerste behandeloptie. Een bekkenfysiotherapeut leert u de bekkenbodemspieren te herkennen, te ontspannen en stap voor stap te verlengen, vaak met behulp van ademhalings- en houdingsoefeningen, biofeedback en (na uw toestemming) inwendige oefeningen of dilatators. Volgens NVFB/KNGF wordt deze zorg in Nederland geleverd door fysiotherapeuten met de aanvullende specialisatie bekkenfysiotherapie; zij zijn opgenomen in het kwaliteitsregister.
De aanvullende verzekering vergoedt bekkenfysiotherapie meestal voor een aantal sessies per jaar. Vraag uw verzekeraar vooraf of, en hoeveel, sessies vergoed worden. Een verwijzing van de huisarts is niet altijd nodig (Directe Toegankelijkheid Fysiotherapie), maar wel verstandig zodat de huisarts kan meekijken.
Haptotherapie bij vaginisme
Haptotherapie richt zich op de verbinding tussen lichaam en gevoel: bewust leren voelen waar u uw spanning vasthoudt en wat ontspant. Bij vaginisme kan dat helpen om opnieuw vertrouwen te krijgen in het eigen lichaam en in lichamelijke nabijheid. Haptotherapie is geen BIG-beroep, maar de Vereniging van Haptotherapeuten (VVH) houdt wel een kwaliteitsregister bij waaruit u een geregistreerde haptotherapeut kunt kiezen. Het wetenschappelijk bewijs voor haptotherapie specifiek bij vaginisme is beperkt; bekkenfysiotherapie en sekstherapie hebben een steviger evidentie-basis. Haptotherapie kan een waardevolle aanvulling zijn naast die behandelingen, niet als vervanging van een inwendige behandeling.
Botoxinjectie bij vaginisme
Voor een kleine groep vrouwen bij wie reguliere behandeling onvoldoende werkt, kan een gynaecoloog of pijnspecialist een injectie met botulinetoxine (botox) in de bekkenbodemspieren overwegen. Het idee is dat de spieren tijdelijk verslappen, waardoor er ruimte ontstaat om met bekkenfysiotherapie en dilatators verder te oefenen. Het is een off-label gebruik van botox, dus niet officieel voor deze indicatie geregistreerd in Nederland. Pacik en Geletta (Sex Med, 2017; PMID 28363809) beschreven een follow-up van 241 patiënten en rapporteerden gunstige resultaten bij vrouwen voor wie eerdere therapie niet werkte, mits gecombineerd met dilatatie en begeleiding.
De kosten en vergoeding wisselen sterk per kliniek en zorgverzekering; vraag uw arts en zorgverzekeraar vooraf om een inschatting. Bespreek altijd de mogelijke bijwerkingen (tijdelijke incontinentie of een veranderd gevoel) en het belang van begeleidende oefentherapie.
Sekstherapie en psychoseksuele behandeling
Vaginisme heeft vaak ook een psychische kant: angst voor pijn, eerdere nare ervaringen, schaamte of relationele spanning. Een seksuoloog (NVVS-geregistreerd) of een psycholoog met seksuologische scholing helpt u, en zo nodig u en uw partner samen, om die laag te onderzoeken en te bewerken. Vaak gebeurt dat parallel aan de bekkenfysiotherapie, zodat lichaam en gedachten elkaar versterken in plaats van tegenwerken.
U vindt een geregistreerde seksuoloog via de zoekfunctie van de NVVS. Sekstherapie wordt in veel gevallen deels vergoed vanuit de aanvullende verzekering; check dit vooraf. Voor algemene informatie over seksuele klachten en hulp kunt u ook terecht bij Rutgers, het Nederlandse kenniscentrum voor seksualiteit.
Wat als reguliere behandeling onvoldoende helpt?
Het reguliere behandelpad in Nederland is meestal: huisarts -> bekkenfysiotherapie en/of seksuoloog -> bij onvoldoende resultaat een second opinion bij een gynaecoloog of een gespecialiseerd centrum (bijvoorbeeld een poli seksuologie in een academisch ziekenhuis). Dat pad werkt voor de meeste vrouwen.
Werkt het toch niet, dan kunnen aanvullende of complementaire vormen worden overwogen, mits zij door een geregistreerde behandelaar worden uitgevoerd en mits zij in plaats van naast de reguliere zorg worden ingezet. Wij raden af om u te wenden tot niet-medische individuele aanbieders zonder verifieerbare registratie, ongeacht hun communicatie of bekendheid; voor een medische aandoening hoort u behandeld te worden door een bevoegde en bekwame zorgverlener. Bij twijfel: laat uw huisarts meekijken voordat u start.
Bronnen en verantwoording
Voor dit artikel raadpleegden wij onafhankelijke, gezaghebbende bronnen. Wij geven de voorkeur aan Nederlandse vakverenigingen, overheidsbronnen en wetenschappelijke literatuur. Komt een bewering niet uit een controleerbare bron, dan formuleren wij die voorzichtig of laten haar weg.
- Thuisarts.nl (NHG), "Pijn bij ingang vagina", 2026. bekijk bron
- Rijksoverheid, "Bevoegdheid zorgverlener en voorbehouden handelingen", 2026. bekijk bron
- Rijksoverheid, "Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz)", 2026. bekijk bron
- NVFB/KNGF, "Nederlandse Vereniging voor Bekkenfysiotherapie", 2026. bekijk bron
- NVVS, "Nederlandse Wetenschappelijke Vereniging voor Seksuologie", 2026. bekijk bron
- Rutgers, "Kenniscentrum seksualiteit", 2026. bekijk bron
- Pacik PT, Geletta S., "Vaginismus Treatment: Clinical Trials Follow Up 241 Patients", Sex Med, 2017 (PMID 28363809). bekijk bron
Veelgestelde Vragen
Welke behandelingen voor vaginisme bestaan er in Nederland?
Het reguliere pad is meestal: huisarts, bekkenfysiotherapie (NVFB/KNGF) en seksuologische begeleiding (NVVS). Bij onvoldoende resultaat kan een gynaecoloog of pijnspecialist een off-label botoxinjectie in de bekkenbodem overwegen, altijd in combinatie met oefentherapie.
Helpt botox bij vaginisme?
Bij een kleine groep vrouwen bij wie reguliere therapie onvoldoende werkt, kan een off-label botoxinjectie in de bekkenbodem helpen. Pacik en Geletta (Sex Med 2017) beschrijven gunstige resultaten in een follow-up van 241 patiënten, mits gecombineerd met dilatatie en begeleiding. Vraag uw arts en zorgverzekeraar vooraf naar kosten en vergoeding.
Vergoedt mijn zorgverzekering bekkenfysiotherapie bij vaginisme?
Bekkenfysiotherapie valt meestal onder de aanvullende verzekering, voor een vast aantal sessies per jaar. Het exacte aantal en de hoogte van de vergoeding verschillen per verzekeraar; vraag dit altijd vooraf na bij uw zorgverzekeraar.
Is haptotherapie wetenschappelijk bewezen bij vaginisme?
Het wetenschappelijk bewijs voor haptotherapie specifiek bij vaginisme is beperkt. Bekkenfysiotherapie en sekstherapie hebben een steviger evidentie-basis. Haptotherapie kan een waardevolle aanvulling zijn naast die behandelingen, niet als vervanging van een inwendige behandeling.
Wie mag mij inwendig behandelen?
Een inwendige behandeling is een voorbehouden handeling. Alleen bevoegde en bekwame zorgverleners (arts, bekkenfysiotherapeut met de juiste registratie, seksuoloog binnen een multidisciplinair plan) mogen dit uitvoeren. Controleer registratie in het BIG-register en in de registers van NVFB/KNGF en NVVS.
Wat doet een sekstherapeut bij vaginisme?
Een NVVS-geregistreerde seksuoloog of psycholoog met seksuologische scholing helpt u, en zo nodig u en uw partner samen, om angst voor pijn, eerdere ervaringen, schaamte of relationele spanning te onderzoeken en te bewerken. Vaak loopt dit parallel aan de bekkenfysiotherapie.
